भारतीय संविधानात 11 मूलभूत कर्तव्ये आहेत. संविधानाचे पालन करणे आणि राष्ट्रध्वज आणि राष्ट्रगीताचा आदर करणे. स्वातंत्र्यलढ्याच्या आदर्शांचे पालन करणे. भारताच्या सार्वभौमत्वाचे आणि एकात्मतेचे रक्षण करणे.
पूर्ण वाचा →
या मूलभूत हक्कांमध्ये कायद्यापुढे समानता, उच्चार आणि अभिव्यक्ति- स्वातंत्र्य, शांततेने कोठेही उपस्थित राहण्याचे व सभा स्वातंत्र्य, आणि नागरी हक्कांच्या संरक्षणासाठी संवैधानिक प्रतिकारासाठी habeas corpus यासारख्या याचिकांचा अधिकार, असे उदारमतवादी लोकतांत्रिक देशांमध्ये असलेल्या अधिकारांचा समावेश होतो.
पूर्ण वाचा →
भारताच्या राज्यघटनेत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आला नव्हता. मात्र १९७६ मध्ये ४२ व्या घटनादुरुस्तीने घटनेत १० मूलभूत कर्तव्य यांचा समावेश करण्यात आला.
पूर्ण वाचा →
भारतात सहा मूलभूत अधिकार आहेत. ते म्हणजे समानतेचा अधिकार, स्वातंत्र्याचा अधिकार, शोषणाविरुद्धचा अधिकार, धर्म स्वातंत्र्याचा अधिकार, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक हक्क आणि घटनात्मक उपायांचा अधिकार .
पूर्ण वाचा →
मानवी हक्क, इतर अटींमध्ये, कोणत्याही माणसाचा जीवन, स्वातंत्र्य, समानता आणि आदर यांचा हक्क आहे. या अधिकाराची हमी भारतीय राज्यघटनेने दिलेली आहे आणि जे त्याचे उल्लंघन करतात त्यांना न्यायालये शिक्षा करतात.
पूर्ण वाचा →
प्रत्येक व्यक्तीच्या मानवतेचे रक्षण आणि जतन करण्यासाठी मानवी हक्क आवश्यक आहेत, प्रत्येक व्यक्तीला सन्मानाचे जीवन जगता येईल आणि माणसाला योग्य असे जीवन जगता येईल .
पूर्ण वाचा →
घोषणेतील संकल्पना प्रबोधनाच्या तत्त्वांवरून येतात, ज्यात व्यक्तिवाद, जीन-जॅक रौसो यांनी मांडलेला सामाजिक करार आणि मॉन्टेस्क्युने समर्थन केलेल्या शक्तींचे पृथक्करण यांचा समावेश होतो. धर्मनिरपेक्ष नैसर्गिक कायद्याचा आत्मा घोषणेच्या पायावर आहे.
पूर्ण वाचा →
मानवी हक्कांमध्ये जीवन आणि स्वातंत्र्याचा अधिकार, गुलामगिरी आणि छळापासून स्वातंत्र्य, मत आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, काम आणि शिक्षणाचा अधिकार आणि बरेच काही समाविष्ट आहे. भेदभाव न करता प्रत्येकाला या अधिकारांचा हक्क आहे.
पूर्ण वाचा →
घटनात्मक उपायांचा अधिकार हा सर्वात महत्त्वाचा अधिकार आहे. या अधिकाराच्या तरतुदींमध्ये रिट जारी करण्यासाठी न्यायालयात जाण्याचा अधिकार समाविष्ट आहे. सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालये अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी सरकारला निर्देश देऊ शकतात
पूर्ण वाचा →
वैधानिक, नैतिक आणि मानवी इत्यादी आधारावर अधिकाराचा दावा केला जातो. अधिमान्य सत्तेला अधिकार म्हणतात. अधिमान्य सत्ता म्हणजे ज्यांच्यावर सत्ता वापरली जाते त्यांना तो सत्तावापर मान्य असतो. ज्या प्रकियेतून सत्तेचा वापर अधिमान्य बनतो असा अधिकार असणाऱ्या व्यक्तीच्या आज्ञा पाळल्या जातात.
पूर्ण वाचा →