समाज म्हणजे परस्परांशी आंतरकिया कर-णाऱ्या व्यक्ती आणि समूहांची मिळून बनलेली एक व्यापक संघटना-व्यवस्था होय. सामाजिक आंतरकियेमुळेच व्यक्ती आणि समूहात निश्र्चित स्वरूपाचे सामाजिक संबंध निर्माण झालेले असतात. केवळ लोकांचा समूह म्हणजे समाज नव्हे. व्यक्तीहून निराळे असे स्वतंत्र अस्तित्व समाजाला असते.
पूर्ण वाचा →
तो समाजात काय स्वीकारले जाते याचे मार्गदर्शक तत्त्व म्हणून काम करतो . त्याशिवाय सामाजिक गट आणि समुदायांमध्ये संघर्ष होईल. आपण त्यांचे अनुसरण करणे महत्वाचे आहे. कायदा समाजात होणारे बदल सहज स्वीकारण्याची परवानगी देतो.
पूर्ण वाचा →
भारतीय समाजाचे स्वरूप काय आहे?
केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या मुख्य परीक्षेतील पेपर १ च्या अभ्यासक्रमात समाजशास्त्राच्या काही घटकांचा अंतर्भाव केला आहे. ‘भारतीय समाजाची प्रमुख वैशिष्टय़े व वैविध्य’ हा घटक सारांशरूपाने जाणून घेऊयात-
व्यक्ती हा समाजाचा मूलभूत घटक असतो. मानवाने अस्तित्वाच्या सुरक्षेसाठी समूहात राहायला सुरुवात केली व त्यातून समाज व सामाजिक जीवन
राॅबर्ट ब्रिअरस्टेड यांनी समाजशास्त्राचे स्वरूप दर्शविणारी वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे सांगितली आहेत. 1. समाजशास्त्र हे एक सामाजिक शास्त्र आहे.
पूर्ण वाचा →
सामाजिक कायद्याच्या काही व्याख्या पाहू. डॉ. आर.एन. सक्सेना यांनी सामाजिक कायद्याची व्याख्या 'विधिमंडळाने पारित केलेली कोणतीही कृती किंवा काही सामाजिक वाईट गोष्टी दूर करण्यासाठी किंवा सामाजिक परिस्थिती सुधारण्यासाठी किंवा सामाजिक सुधारणा घडवून आणण्याच्या उद्देशाने सरकारने जारी केलेला डिक्री अशी केली आहे.
बद्दल: हायगेट येथील इंडिया हाऊस संस्थेचे संस्थापक श्यामाजी कृष्णवर्मा यांनी जानेवारी 1905 मध्ये द इंडियन सोशियोलॉजिस्टची निर्मिती आणि संपादन करण्यास सुरुवात केली. द इंडियन सोशियोलॉजिस्टचे उपशीर्षक 'स्वातंत्र्य, राजकीय, सामाजिक आणि धार्मिक सुधारणांचे एक अंग' असे होते.
पूर्ण वाचा →
समाजशास्त्र
समाजशास्त्र : मानवी समाजाचा आणि मानवा-मानवांत होणाऱ्या सामाजिक आंतर क्रियांचा व आंतरसंबंधांचा शास्त्रीय पद्धतीने केलेला अभ्यास. ‘ समाजशास्त्र ’ ही संज्ञा ऑग्यूस्त काँत (१७९८- १८५७) याने रूढ केली; तथापि तत्पूर्वी समाज व व्यक्ती यांच्या परस्परसंबंधांविषयी विश्र्लेषण व विवेचन करण्याचा प्रयत्न अनेक तत्त्ववेत्ते आणि विचारवंत यांनी केलेला आढळतो. समाजशास्त्रीय
उपयोजित समाजशास्त्र :
समाजविज्ञानातील व्यावहारिक उपयोजिता विशद करणारे शास्त्र म्हणून त्यास उपयोजित समाजशास्त्र असेही म्हणतात. त्याचे स्वरूप धोरणात्मक व कृतिशील असून ते सर्वसामान्य लोक आणि लोकसमूह यांना आपण करीत असलेल्या कृतींच्या परिणामांविषयी विचार करण्यास प्रवृत्त करते. तसेच त्याचा उद्देश किंवा हेतू वर्धनक्षम सामाजिक रूपे निर्माण करून बदलत्या अंतरिक व बाह्य परिस्थितींना
भारतीय समाज शास्त्राचे जनक कोण आहे?
भारतीय विचारवंत वरील सर्व विचारवंतांपैकी ऑगस्ट कॉम्त हे समाजशास्त्राचे जनक म्हणून ओळखले जातात.
ऑगस्ट कॉम्त :-
ऑगस्ट कॉम्त यांनी खऱ्या अर्थाने शास्त्रीय दृष्टीकोनातून समाजशास्त्रीय
तीन वेगवेगळ्या प्रकारच्या समाज आहेत: शहरी, ग्रामीण आणि आदिवासी.
पूर्ण वाचा →