प्राथमिक समह म्हणजे काय हे स्पष्ट करताना चाल्र्स कूले असे म्हणतात कि, ज्या समूहात अतिषय निकटचे समोरासमोरचे व जिव्हाळयाचे संबंध आहेत. व ज्यातील सदस्यांमध्ये सहकार्य व परस्परांसाठी त्याग करण्याची भावना आहे अषा समूहाला प्राथमिक समूह असे म्हणतात.
पूर्ण वाचा →
नंतरच्या अध्यायांमध्ये चर्चा केल्याप्रमाणे, समाजशास्त्रज्ञ समाजाच्या अभ्यासाचे विश्लेषणाच्या चार स्वतंत्र स्तरांमध्ये विभाजन करतात: सूक्ष्म, मेसो, मॅक्रो आणि ग्लोबल .
पूर्ण वाचा →
सामाजिक चळवळींचे परिवर्तनाच्या गुणवत्तेवरून संचय, पर्यायी, रुपांतरण या तीन प्रकारांत वर्गीकरण केले आहे. सामाजिक चळवळींचे प्रकार : विचारप्रणालीयुक्त, संघटनात्मक आणि दैवीगुणाधिष्ठित हे चळवळीचे तीन आदर्श प्रकार सांगितलेले आहेत. हे तीन आदर्श प्रकार संघटन, विचारप्रणाली आणि नेतृत्व या तीन घटकांवर अवलंबून असतात.
पूर्ण वाचा →
विविध भूमिका, समूह, सामाजिक संकेत, रूढी, परंपरा इ. सांस्कृतिक मूल्ये ही समाजाच्या संरचनेची मूलघटक होत. हे घटक सापेक्षत: स्थिर असतात, पण काळ व परिस्थितीनुसार त्यांच्यात बदल होऊ शकतो. समाजातील व्यक्तींच्या आंतरकिया या समानश्रद्धा, परंपरा, चालीरीती, रूढी, मूल्ये व वर्तणूक यांवर अवलंबून असतात.
पूर्ण वाचा →
( सोशल इन्स्टिट्यूशन्स ). समाजाचे अस्तित्व, सातत्य, स्वास्थ्य आणि सुरक्षितता यांच्या संवर्धनार्थ स्थापन झालेल्या सुविहित यंत्रणा. त्यांच्या प्रकारांत भिन्नता असली आणि त्यांची व्याप्ती संस्थापरत्वे लहान-मोठी असली आणि उद्देश व हेतू वेगवेगळे असले, तरी त्यांचे स्वरूप सार्वत्रिक, सार्वकालिक व परिवर्तनीय असते.
पूर्ण वाचा →
कुटुंब : एक पायाभूत समाजसंस्था : कुटुंब ही समाजशास्त्र आणि मानसशास्त्र यांच्या दृष्टीने एक मूलभूत महत्त्वाची संस्था आहे. समाजसंस्था या दृष्टीने तिचे इतिहासातून चालत आलेले सातत्य सामान्य माणसांना इतके प्रभावी वाटते, की बऱ्याच वेळा कुटुंब हे नैसर्गिक आहे, माणसांची एक सहज– जणू रक्ताची– प्रेरणा आहे, असे त्यांना वाटते.
पूर्ण वाचा →
संघटन म्हणजे समाजातील माणसांचा समूह बनविणे. सामाजिक जीवन सुरळित चालविण्यामागे दोन मूलभूत तत्त्वे दडलेली आहेत. संघटनात्मक जीवन जगणे, हे त्यातील प्रमुख तत्त्व होय. तसेच परस्परसंबंधांची आणि विचारांची देवाणघेवाण हे दुसरे तत्त्व होय.
पूर्ण वाचा →
समाजशास्त्रज्ञ " समाज " या संकल्पनेची व्याख्या करतात, संवाद साधणार्या व्यक्तींचा समूह जो समान प्रदेश सामायिक करतो आणि समान संस्कृतीत सहभागी होतो.
पूर्ण वाचा →
ग्रामीण समाजशास्त्रातील पाच प्रमुख संस्था म्हणजे राजकीय, शैक्षणिक, आर्थिक, कौटुंबिक आणि धर्म .
पूर्ण वाचा →
2) सामाजिक समूह म्हणजे अषा व्यक्तीच्या समुह आहे कि ज्यांना आपल्या सदस्यात्वांची आणि संबंधांची जाणिव असते. 3) जेव्हा दोन किंवा अधिक व्यक्ती ज्या बÚयाच कालावधी करता परस्परांषी संबंधीत असतात व समान ध्येय प्राप्तीसाठी एकत्रितपणे कार्य करतात त्याला सामाजिक समूह असे म्हणतात.
पूर्ण वाचा →