सार्वजनिक क्षेत्राची भूमिका
सार्वजनिक क्षेत्र सार्वजनिक परिवहन, संरक्षण संस्था, आरोग्यसेवा आणि सार्वजनिक शिक्षण यासारख्या आवश्यक वस्तू आणि सेवा प्रदान करते . या व्यतिरिक्त, सार्वजनिक क्षेत्र देखील आर्थिक वाढ आणि स्थिरता वाढविण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.
सार्वजनिक क्षेत्र हा अर्थव्यवस्थेचा एक भाग आहे जो सरकारच्या मालकीचा आणि नियंत्रित आहे. सार्वजनिक क्षेत्राची प्राथमिक उद्दिष्टे नागरिकांना मूलभूत वस्तू आणि सेवा प्रदान करणे, आर्थिक विकासाला चालना देणे आणि समाजातील दुर्बल घटकांच्या हिताचे रक्षण करणे आहे .
पूर्ण वाचा →
सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम सरकारला संसाधने प्रदान करण्यात मदत करतात. ते असमानता कमी करण्यास आणि देशाच्या आर्थिक वाढ आणि विकासाला गती देण्यास मदत करतात.
पूर्ण वाचा →
परंतु औद्योगिक अर्थशास्त्रात उद्योग ह्या शब्दाला मर्यादित अर्थ आहे. ह्या संदर्भात उद्योग म्हणजे ज्या उत्पादनसंस्थांत नैसर्गिक साधनसामग्रीवर प्रक्रिया करून उपभोग्य किंवा पुढील उत्पादन प्रक्रियेस उपयुक्त, असा एकच प्रकारचा माल निर्माण केला जातो, अशा उत्पादनसंस्थांचा समूह.
पूर्ण वाचा →
ऊर्जा, वस्तूनिर्माण, खाण व्यवसाय, धातू उद्योग, यंत्रसामग्री, रसायने या क्षेत्रांमध्ये मुख्यतः सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योग कार्यरत आहेत.
पूर्ण वाचा →
सार्वजनिक क्षेत्राची प्राथमिक उद्दिष्टे नागरिकांना मूलभूत वस्तू आणि सेवा प्रदान करणे, आर्थिक विकासाला चालना देणे आणि समाजातील दुर्बल घटकांच्या हिताचे रक्षण करणे आहे .
पूर्ण वाचा →
खाजगी क्षेत्रामध्ये व्यवसायाचा समावेश असतो जो व्यक्तींच्या मालकीचा, व्यवस्थापित आणि नियंत्रित असतो. उलट, सार्वजनिक क्षेत्रामध्ये सरकारच्या मालकीचे आणि व्यवस्थापित केलेले विविध व्यावसायिक उपक्रम असतात. अशा संस्था पूर्णपणे किंवा अंशतः केंद्र किंवा राज्याच्या मालकीच्या असतात आणि स्वतंत्र मंत्रालयाच्या अंतर्गत येतात.
पूर्ण वाचा →
सार्वजनिक क्षेत्र, अर्थव्यवस्थेचा भाग सर्व स्तरावरील सरकार आणि सरकार-नियंत्रित उपक्रमांनी बनलेला आहे . यात खाजगी कंपन्या, स्वयंसेवी संस्था आणि घरे यांचा समावेश नाही
पूर्ण वाचा →
देशातील मागास भागात कारखाने उभारून प्रादेशिक समतोल साधण्याचे प्रयत्नही जाणीवपूर्वक केले जातात. नव्या तंत्रज्ञानास प्राधान्य देणे, आयातीला पर्याय शोधून परकी चलन वाचवणे, निर्यातीवर भर देणे, रोजगार वाढवणे अशा अनेक उद्दिष्टांचा पाठपुरावा सार्वजनिक उद्योग करतात.
पूर्ण वाचा →
ऊर्जा, वस्तूनिर्माण, खाण व्यवसाय, धातू उद्योग, यंत्रसामग्री, रसायने या क्षेत्रांमध्ये मुख्यतः सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योग कार्यरत आहेत. १९५१ मध्ये देशात पाच सार्वजनिक उद्योग होते व त्यांच्यात २९ कोटी रुपये गुंतवणूक होती. २०१६ मध्ये देशात केंद्राचे २४४ उद्योग होते व त्यांच्यात सुमारे १८ लाख कोटींची स्थिर गुंतवणूक होती.
पूर्ण वाचा →