अर्थशास्त्र, कौटिलीय : कौटिल्याने रचलेला इ.स.पू. चौथ्या शतकातील संस्कृत ग्रंथ. कौटिल्याचीच चाणक्य, विष्णुगुप्त इ. नावे आहेत असे म्हणतात. सम्राट चंद्रगुप्त मौर्याचा (इ.स.पू. ३२२–२९८) चाणक्य हा गुरू व महामंत्री होता व तोच कौटिल्य होय, असे बऱ्याच विद्वानांचे मत आहे. कौटिल्य या राजनीतिज्ञाचे विचार व सिद्धांत सांगणारा अर्थशास्त्र हा ग्रंथ आहे हे
पूर्ण वाचा →
अर्थशास्त्र, कौटिलीय : कौटिल्याने रचलेला इ.स.पू. चौथ्या शतकातील संस्कृत ग्रंथ. कौटिल्याचीच चाणक्य, विष्णुगुप्त इ. नावे आहेत असे म्हणतात. सम्राट चंद्रगुप्त मौर्याचा (इ.स.पू. ३२२–२९८) चाणक्य हा गुरू व महामंत्री होता व तोच कौटिल्य होय, असे बऱ्याच विद्वानांचे मत आहे. कौटिल्य या राजनीतिज्ञाचे विचार व सिद्धांत सांगणारा अर्थशास्त्र हा ग्रंथ आहे हे
पूर्ण वाचा →
ॲडम स्मिथ यांना 'आधुनिक अर्थशास्त्राचे जनक' असे संबोधले जाते. त्यांनी 'राष्ट्राची संपत्ती' हा ग्रंथ १७७६ मध्ये लिहिला.
अर्थशास्त्र एक सामाजिक शास्त्र असून ते 'सेवा व उत्पादनांच्या' निर्मिती, वितरण आणि वापर या विषयाची माहिती देते. इंग्रजीत अर्थशास्त्राला 'इकॉनॉमिक्स' (Economics) म्हणतात. Economics हा शब्द ग्रीक शब्द (Oikonomia) ओईकोनोमिया पासून आला आहे. ज्याचा अर्थ
अर्थशास्त्र, कौटिलीय : कौटिल्याने रचलेला इ.स.पू. चौथ्या शतकातील संस्कृत ग्रंथ. कौटिल्याचीच चाणक्य, विष्णुगुप्त इ. नावे आहेत असे म्हणतात. सम्राट चंद्रगुप्त मौर्याचा (इ.स.पू. ३२२–२९८) चाणक्य हा गुरू व महामंत्री होता व तोच कौटिल्य होय, असे बऱ्याच विद्वानांचे मत आहे. कौटिल्य या राजनीतिज्ञाचे विचार व सिद्धांत सांगणारा अर्थशास्त्र हा ग्रंथ आहे हे
पूर्ण वाचा →
प्रतिलाभाचे नियम : कोणत्याही वस्तूच्या उत्पादनासाठी निरनिराळ्या उत्पादन घटक साधनांचा वेगवेगळ्या संयोगांत उपयोग करावा लागतो. अल्पकाळात काही उत्पादन साधनांची परिमाणे बदलता येत नाहीत. विशेषतः यंत्रसामग्री, कारखान्याची इमारत वगैरे उत्पादन साधने अल्पकाळात कायम राहतात. या व इतर न बदलणाऱ्या उत्पादन साधनांच्या परिमाणांना एकत्रित रित्या संयंत्र (प्लॅंट) असे म्हणतात. इतर उत्पादन साधनांची
पूर्ण वाचा →
वस्तूच्या विक्रीनंतर उद्योगाली मिळणारी एकूण रक्कम म्हणजेच एकूण प्राप्ती होय.” एकूण प्राप्ती हे उद्योगसंस्थेचे एकूण उत्पन्न असते. एकूण नगसंख्येला किंमतीने गुणले असता एकूण प्राप्ती मिळते.
खर्च आणि प्राप्तीची संकल्पना स्पष्ट करा ?
अ] खर्चाची संकल्पना [ concept of cost ] :-
व्यवसायात सर्व प्रकारच्या वस्तूंचे उत्पादन व सेवांची निर्मिती करणाऱ्या उद्योगांचा व वाणिज्यविषयक प्रक्रियांचा अंतर्भाव होतो. विशिष्ट वस्तू किंवा सेवा निर्माण करण्याची प्रक्रिया ज्या ठिकाणी चालते, त्या स्थानाला 'औद्योगिक संस्था' असे म्हणतात.
वस्तूंचा वा सेवांचा समाजाला पुरवठा करणारी व्यवस्था. व्यवसायाचा संबंध आर्थिक मूल्य निर्माण करणाऱ्या सर्व प्रकारच्या संस्थांशी असतो. व्यवसायात समाविष्ट होणाऱ्या
NA
पूर्ण वाचा →
अॅरिस्टॉटल हा राज्यशास्त्र, शरीरशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र यांचा जाणकार असणारा सुधारणावादी, मध्यममार्गी तत्त्वज्ञ होता. अॅरिस्टॉटल अनेक बाबतीत आपल्या पूर्वसुरींपेक्षा वेगळा होता. त्याने खाजगी जीवनमूल्ये, नीतिशास्त्र आणि राज्यशास्त्र या दोन भिन्न ज्ञान शाखा आहेत, हे स्पष्टपणे मांडले. त्याआधी या दोन गोष्टींत भेद केला जात नसे. अॅरिस्टॉटलचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्याने कायद्याच्या
पूर्ण वाचा →
खंड म्हणजे काय Economics?
ज्या उत्पादक घटकांचा पुरवठा किमतीनुसार लवचिक नसतो, म्हणजे जास्त किंमत दिली तरी वाढू शकत नाही, अशा घटकांच्या वापरासाठी द्याव्या लागणाऱ्या रकमेलाच त्यांनी 'खंड' असे संबोधिले व तेही विशेषत: जमिनीसाठी द्याव्या लागणाऱ्या रकमेला उद्देशूनच.