सहकारी संस्थेवर नियंत्रण ज्या व्यक्तीचे राज्य सरकारने नेमणूक केलेली असते त्याला निबंधक असे म्हणतात.निबंध काला सहकार्य करण्यासाठी सहकार आयुक्त राज्य शासनाकडून नेमला गेला.राज्यातील सहकारी संस्थांचे नेतृत्व करण्याचे कार्य कर आयुक्त निबंधकांना करावे लागते. ते राज्यातील सर्व सहकारी संस्थांची देखभाल करतात. सभासदांना मदत करतात.निबंधकाची भूमिका खूप महत्त्वाचे असते. त्याला संस्थेच्या विकासासाठी नियंत्रणात्मक, विकासात्मक, वैधानिक कार्य करावी लागतात.संस्थांची नोंदणी करणे,सभासदत्व मंजुरी देणे,संस्थांचे वर्गीकरण करणे,संस्थांचे एकत्रीकरण करणे,विभाजन करणे अशी अनेक वैधानिक कार्य सहकार आयुक्त व निबंध काला पार पाडावी लागतात कारण निबंधक हा सहकार खात्यातील प्रमुख व्यक्ती असतो.व संस्थांच्या विकासासाठी त्यांना अनेक अधिकार दिलेली असतात.