नियोजनाच्या मर्यादा काय आहेत?

नियोजनाच्या मर्यादा काय आहेत?

नियोजनाच्या मर्यादा खाली दिल्या आहेत:

(१) नियोजन कठोरतेकडे नेतो

योजना कठोर आहेत आणि संपूर्ण संस्थेत त्यांचे पालन केले पाहिजे.
योजनांची अशी कठोरता अंतर्गत आणि बाह्य असू शकते.
अंतर्गत कडकपणा योजना, धोरणे, कार्यक्रम, नियम आणि पद्धती इत्यादींशी संबंधित आहे.
बाह्य कडकपणा राजकीय, औद्योगिक, तांत्रिक, कायदेशीर आणि आर्थिक बदल इत्यादींशी संबंधित आहे.
उदाहरण: सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलच्या शहरात चांगल्या शाखा आहेत. रुग्णालयाचे उच्च व्यवस्थापन जे काही निर्णय घेते ते रुग्णालयाच्या शाखेचे प्रमुख आणि त्यांच्या अधीनस्थांना पाळावे लागते. जरी प्रसंगी त्यांना माहित आहे की ते स्वतःहून अधिक चांगले करू शकले असते परंतु मांडलेली योजना त्यांच्या दृष्टिकोनास कठोरता प्रदान करते.

(2) डायनॅमिक वातावरणात नियोजन कार्य करू शकत नाही

व्यवसाय ज्या वातावरणात टिकून राहतो ते बदलत राहिल्याने ते गतिमान असते.
एखाद्या संस्थेसाठी भविष्यातील ट्रेंड, ग्राहकांची चव, नैसर्गिक आपत्ती, स्पर्धकांची धोरणे आणि पर्यावरणाच्या विविध घटकांमधील बदलांचे परिणाम या गोष्टींमध्ये प्रवेश करणे कठीण आहे.
संस्थेला सतत बदलांशी जुळवून घ्यावे लागते कारण भविष्यातील बदलांचा अचूक अचूक अंदाज बांधणे कठीण असते.
गतिमान वातावरणामुळे काही वेळा योजना अयशस्वी होऊ शकतात.
उदाहरण: नेस्ले, एक अतिशय यशस्वी उत्पादक मॅगी नूडल्ससाठी धोरणे ठरवण्यात खूप सक्रिय होता. मॅगी नूडल्सला खूप मागणी होती पण राजकीय आणि कायदेशीर बाबीमुळे ते बंद झाले. मॅगी नूडल्समध्ये शिशाचे प्रमाण जास्त असल्याने हे घडले.

(३) नियोजनामुळे सर्जनशीलता कमी होते

नियोजन मुख्यतः शीर्ष व्यवस्थापन आणि इतर सदस्य करतात
जसे की मध्यम आणि खालच्या स्तरावरील व्यवस्थापनांना या योजनांचे पालन करावे लागेल.
ते त्यांच्या वरिष्ठांनी बनवलेल्या योजना बदलू शकत नाहीत किंवा बदलू शकत नाहीत.
अशा परिस्थितीत, कर्मचारी मशीनचे अनुसरण करणारे ऑर्डर बनतात आणि त्यांच्या बाजूने सर्जनशील विचार समाविष्ट करत नाहीत.
मांडलेल्या योजनांचे पालन करण्याची अशी कठोरता काही प्रतिभावान व्यक्तींची सर्जनशीलता नष्ट करते.
उदाहरण: प्रख्यात शू उत्पादक कंपनीच्या शाखेची आवश्यकता सानुकूलित शूजमध्ये भरपूर वाव आहे. कंपनी प्रमाणित शूज बनवते म्हणून उच्च व्यवस्थापनाला या कल्पनेत रस नाही.

(४) नियोजनात मोठा खर्च येतो

योजना तयार करणे खूप महाग असू शकते कारण त्यात बराच वेळ आणि पैसा गुंतलेला असतो.
काही खर्च आनुषंगिक असतात जसे की बोर्डरूम मीटिंग्जवरील खर्च, व्यावसायिक तज्ञांशी चर्चा आणि योजनेची व्यवहार्यता शोधण्यासाठी प्राथमिक तपासणी.
तथ्ये आणि वैज्ञानिक गणनांची अचूकता तपासण्यासाठी बराच वेळ लागू शकतो.
काहीवेळा, खर्च केलेला खर्च योजनांमधून मिळालेल्या फायद्यांचे समर्थन करू शकत नाही; त्याचा एंटरप्राइझवर हानिकारक परिणाम होऊ शकतो.
उदाहरण: IBM सारख्या कंपन्या भरपूर संशोधन खर्च करतात. अनेक जागतिक दर्जाचे लोक या कंपनीला सल्ला देतात आणि त्यांची फी बदलतात. तथापि, एवढ्या मेहनतीशिवाय एवढी मोठी कंपनी स्वतःला टिकवून ठेवू शकणार नाही. त्यामुळे IBM च्या बाबतीत नियोजन करणे आवश्यक आहे.

(५) नियोजन ही वेळखाऊ प्रक्रिया आहे

नियोजन ही खूप लांबलचक प्रक्रिया आहे कारण ती डेटाचे संकलन, विश्लेषण आणि अर्थ लावण्यासाठी बराच वेळ घेते.
एवढ्या लांबलचक प्रक्रियेमुळे काही वेळा निर्णयांना विलंब होतो, संधी गमावल्या जातात आणि योजनांच्या अंमलबजावणीसाठी फारसा वेळ शिल्लक राहत नाही.
उदाहरण: हेल्थ इज वेल्थ लिमिटेड. जागतिक आरोग्य दिनानिमित्त २५ आरोग्य तपासणी शिबिरे आयोजित करण्याची आणि उच्च व्यवस्थापनाला विनंती पाठवण्याची योजना आखत आहे परंतु व्यवस्थापन फक्त एक दिवस आधी त्याची मंजूरी पाठवू शकते आणि विक्री व्यवस्थापक फक्त 5 शिबिरे आयोजित करू शकतो आणि त्यामुळे मोठी संधी हरवले आहे. येथे अंमलबजावणीला विलंब झाला.

(६) नियोजन यशाची हमी देत नाही

एंटरप्राइझचे यश तेव्हाच शक्य आहे जेव्हा योजना योग्यरित्या तयार केल्या जातात आणि अंमलात आणल्या जातात.
कृतीत रुपांतरित न झाल्यास योजना निरर्थक ठरतात.
व्यवस्थापकांना पूर्वी प्रयत्न केलेल्या आणि चाचणी केलेल्या यशस्वी योजनांवर अवलंबून राहण्याची प्रवृत्ती असते.
प्रत्येक व्यावसायिक संस्था गतिमान आणि अनिश्चित वातावरणात टिकून राहिल्याने भूतकाळातील यशस्वी योजना भविष्यातही यश मिळवून देईल असे आवश्यक नाही.
बदलत्या वातावरणाच्या प्रकाशात योजना अंमलात आणल्या पाहिजेत अन्यथा व्यवसायात अपयश येऊ शकते.
उदाहरण: एका पेंट मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीमध्ये, उच्च व्यवस्थापनाने अतिशय काळजीपूर्वक एक उत्तम योजना तयार केली. संपूर्ण कंपनीने या योजनेवर अधिक लक्ष केंद्रित करून काम केले. तथापि, चांगल्या पेंट गुणवत्तेसह स्पर्धकाने प्रवेश केल्याने संपूर्ण योजना अयशस्वी झाली. अयशस्वी होण्याचे कारण म्हणजे गतिशील परिस्थिती जी संस्थेच्या नियंत्रणात नव्हती.