भारतीय इतिहासाकडे हेगेलियन आणि मार्क्सवादी दृष्टिकोन बराच काळ सुप्त राहिला. भारतातील ब्रिटीश राजवटीत ते मोठ्या प्रमाणात अस्तित्वात नव्हते. इतिहासलेखनाची मार्क्सवादी शाळा भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर सर्वात प्रभावशाली आणि प्रबळ शाळांपैकी एक बनली.
पूर्ण वाचा →
धुनिक भारत के प्रथम इतिहासकार थे डा. काशी प्रसाद : डीआईजी
पूर्ण वाचा →
वसाहतवाद : आर्थिक दृष्ट्या संपन्न व लष्करी दृष्ट्या समर्थ देशाने आपल्या सामर्थ्याच्या बळावर एखादा भूप्रदेश पादाक्रांत करून वा व्यापून, त्या ठिकाणी वसाहत स्थापून त्या देशावर राजकीय वर्चस्व प्रस्थापित करणे, या प्रक्रियेस वसाहतवाद म्हणतात.
पूर्ण वाचा →
इतिहासकाळाचे प्राचीन, मध्ययुगीन व अर्वाचीन असे तीन विभाग मानून त्यांत समाविष्ट होणाऱ्या साधनांचा विचार करता येतो.
पूर्ण वाचा →
इतिहासात उपलब्ध पुराव्यांचे संशोधन करून ,भूतकाळात घडून गेलेल्या घटनांची चिकित्सापूर्वक मांडणी करण्याच्या लेखनपद्धतीला " इतिहासलेखन " असे म्हणतात. उपलब्ध ऐतिहासिक माहितीचे संकलन आणि विश्लेषण करणे. त्या माहितीची स्थल व काळ यांच्या संदर्भात माहिती करून घेणे,तसेच त्या माहितीच्या संदर्भात योग्य प्रश्नांची मांडणी करणे.
पूर्ण वाचा →
स्रीवादी इतिहासलेखन म्हणजे स्रीयांच्या दृष्टिकोनातून केलेली इतिहासाची पुनर्रचना होय. इतिहासाच्या लेखनात पुरुषवादी दृष्टिकोनाचाच प्रभाव अधिक होता. म्हणून त्यावर पुनर्विचार करावा आणि त्यात स्त्रियांचा अंतर्भाव करावा, अशी भूमिका फ्रेंच विदुषी सीमा - द - बोव्हा हिने मांडली.
पूर्ण वाचा →
ऐतिहासिक साधनाचे मूल्यमापन : इतिहासाचा अभ्यास करताना ही सर्व साधने वापरण्यापूर्वी काही गोष्टींची काळजी घ्यावी लागते. त्यातील खरेखोटेपणा, बनावटपणा इतिहासकारांना तपासावा लागतो. यातील खरी व खोटी साधने कोणती हे शोधावे लागते. केवळ जुना लिखित पुरावा आहे म्हणून त्यावर विश्वास ठेवता येत नाही.
पूर्ण वाचा →
इतिहास लिहिण्यात लेखकाचे खालील गुण महत्त्वपूर्ण आहेत: १) त्यांनी केवळ ऐकण्यावर अवलंबून राहू नये. २) त्यांनी अतिशयोक्ती केली पाहिजे किंवा जोर देण्यासाठी रूपकांचा वापर केला पाहिजे. ३) त्यांचे राजकीय हित, राहण्याची जागा इ.
पूर्ण वाचा →
१)भूतकाळात घडलेल्या घटना समजून घेण्याच्या शास्त्राला इतिहास म्हणतात . २)इतिहास केवळ कल्पनेच्या आधारे लिहिला जात नाही .
पूर्ण वाचा →
इतिहासाच्या कोणत्याही कालखंडाचा अभ्यास म्हणजे त्या कालखंडाच्या राजकीय, सामाजिक, आíथक, प्रशासकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक बाजूंचा अभ्यास असतो. या शिवाय या सर्वांचा एकमेकांशी असलेला संबंध आणि परिणाम यांचा अभ्यास याचाही अंतर्भाव इतिहासात होतो.
पूर्ण वाचा →