संशोधन आराखडा म्हणजे काय?
संशोधन आराखडा म्हणजे संपूर्ण संशोधन करण्यासाठी अपेक्षित बाबींची सूत्रबद्ध केलेली मांडणी (रचना) होय.
संशोधन आराखडय़ाच्या पायऱ्या :
उत्तम संशोधनासाठी चांगल्या संशोधन आराखडा आवश्कता असते. चांगल्या आराखड्यासाठी संशोधनामध्ये करावयाच्या सर्व घडामोडीचा (पायऱ्या) अंतर्भाव संशोधन आराखड्यात येणे आवश्यक आहे. संशोधन आराखडा म्हणजे संपूर्ण संशोधन करण्यासाठी अपेक्षित बाबींची सूत्रबद्ध केलेली मांडणी
संशोधन कसे करावे?
संशोधन आराखडय़ाच्या पायऱ्या
उत्तम संशोधनासाठी चांगल्या संशोधन आराखडा आवश्कता असते. चांगल्या आराखड्यासाठी संशोधनामध्ये करावयाच्या सर्व घडामोडीचा (पायऱ्या) अंतर्भाव संशोधन आराखड्यात येणे आवश्यक आहे. संशोधन आराखडा म्हणजे संपूर्ण संशोधन करण्यासाठी अपेक्षित बाबींची सूत्रबद्ध केलेली मांडणी (रचना) होय.
संशोधन आराखड्यातील पायऱ्या :-
(१) प्रस्तावना :- संशोधकला ज्या क्षेत्रामध्ये संशोधन करायचे आहे. त्या
संशोधन म्हणजे ज्ञानाची पातळी वाढवण्यासाठी एखाद्या विषयाचा पद्धतशीरपणे केलेला अभ्यास होय. यामध्ये सत्याची तपासणी, आधी सापडलेल्या तत्त्वांची पुष्टी, नवीन विषयाचा अभ्यास आदी प्रकार असतात.
प्रकार
शास्त्रीय संशोधन
कृषी संशोधन
मानवविज्ञान संशोधन
इतिहास संशोधन
कला संशोधन
आध्यात्मिक संशोधन
संशोधनातील टप्पे
संशोधनाची विषय निश्चिती
पूर्व लेखन आढावा (Literature
इतिहासातील संशोधन पद्धती :
संशोधन करताना संशोधकाला वैज्ञानिक पद्धतीने किंवा विशिष्ट नियमानुसार कार्य करावे लागते. कारण संशोधनाच्या माध्यमातून नवीन तथ्ये आणि नवीन विचार शोधले जातात. संशोधन करणे सोपे काम नाही. ते योग्य पद्धतीने करण्यासाठी शिस्त, चिकाटी आणि मेहनतीची आवश्यकता असते. संशोधन करताना अनेक अडचणी येतात त्यावर मात करून निष्कर्ष
संशोधनाचे निष्कर्ष कसे असावेत?
अहवाल लेखन- संशोधन कार्यातील शेवटचा टप्पा म्हणजे अहवाल लेखन होय. संशोधन अहवालात संशोधक संशोधनाचे शास्त्रीय पद्धतीने विवेचन करून निष्कर्षाची मांडणी करत असतो. त्यासाठी आवश्यक पुरावे, तक्ते, नकाशे, छायाचित्रे, आकृत्या, संदर्भ इत्यादींचा अहवालात समावेश करत असतो. अहवालाचे लेखन काळजीपूर्वक आणि शास्त्रीय भाषेत केले जाते. अहवालात प्रस्तावना, मुख्य
वैज्ञानिक संशोधनातून निसर्गाची सामर्थ्ये मनुष्याच्या सुखासाठी वापरण्याचे तंत्र हाती लागल्याने ध्यानात आल्याने ⇨ फ्रान्सिस बेकन (१५६१–१६२६) यांनी तत्कालीन ब्रिटिश शासकांना सूचना केली होती की, वैज्ञानिक संशोधनाला शासकीय उत्तेजन मिळाले पाहिजे.
वैज्ञानिक संशोधन : अनुभवाला आलेल्या घडामोडींचा खुलासा मिळविण्याची जिज्ञासा मनुष्याला स्वाभाविकच असते. उदा., शेजारच्या घरातील मूल रडले, तरी आपणास त्याचे कारण
संशोधनाच्या पायऱ्या किंवा टप्पे-
संशोधन करताना संशोधकाला वैज्ञानिक पद्धतीने किंवा विशिष्ट नियमानुसार कार्य करावे लागते. कारण संशोधनाच्या माध्यमातून नवीन तथ्ये आणि नवीन विचार शोधले जातात. संशोधन करणे सोपे काम नाही. ते योग्य पद्धतीने करण्यासाठी शिस्त, चिकाटी आणि मेहनतीची आवश्यकता असते. संशोधन करताना अनेक अडचणी येतात त्यावर मात करून निष्कर्ष
संशोधनाच्या पायऱ्या किंवा टप्पे-
संशोधन करताना संशोधकाला वैज्ञानिक पद्धतीने किंवा विशिष्ट नियमानुसार कार्य करावे लागते. कारण संशोधनाच्या माध्यमातून नवीन तथ्ये आणि नवीन विचार शोधले जातात. संशोधन करणे सोपे काम नाही. ते योग्य पद्धतीने करण्यासाठी शिस्त, चिकाटी आणि मेहनतीची आवश्यकता असते. संशोधन करताना अनेक अडचणी येतात त्यावर मात करून निष्कर्ष
वस्तुस्थिती जाणून घेण्यासाठी एखाद्या विषयाचा बारकाईने केलेला सामिक्षातमक अभ्यास किंवा वैज्ञानिक चिकित्सा म्हणजे संशोधन होय”. “अभिनव वस्तुस्थिती पाहण्यासाठी हाती घेतलेले शोधकार्य म्हणजे संशोधन होय”. “संकलन व विश्लेषण करून त्यांचा अन्वयार्थ लावण्याची व्यवस्थाबद्ध प्रक्रिया म्हणजे संशोधन होय.
संशोधनाचे प्रकार
संशोधनाचे प्रकार याबद्दल थोडक्यात माहिती पुढीलप्रमाणे,
अ)उपयोजितेनुसार
उपयोजितेनुसार
संशोधन म्हणजे ज्ञानाची पातळी वाढवण्यासाठी एखाद्या विषयाचा पद्धतशीरपणे केलेला अभ्यास होय. यामध्ये सत्याची तपासणी, आधी सापडलेल्या तत्त्वांची पुष्टी, नवीन विषयाचा अभ्यास आदी प्रकार असतात.
प्रकार
शास्त्रीय संशोधन
कृषी संशोधन
मानवविज्ञान संशोधन
इतिहास संशोधन
कला संशोधन
आध्यात्मिक संशोधन
हे संशोधन सर्वच माणसाला गरजेचे आहे संशोधन करा
संशोधनातील टप्पे