पृथ्वीच्या परिभ्रमणामुळे, रेखांश आणि वेळ मोजमाप यांच्यात जवळचा संबंध आहे. वैज्ञानिकदृष्ट्या अचूक स्थानिक वेळ रेखांशानुसार बदलते: 15° रेखांशाचा फरक सूर्याच्या संबंधात भिन्न स्थितीमुळे स्थानिक वेळेतील एका तासाच्या फरकाशी संबंधित आहे.
पूर्ण वाचा →
NA
पूर्ण वाचा →
पृथ्वीच्या वक्रतेमुळे प्राप्त सौर ऊर्जेचे प्रमाण अक्षांशाच्या प्रमाणात बदलते. म्हणून, सामान्यतः विषुववृत्तातून ध्रुवाकडे तापमान कमी होते. तसेच, पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरून उंचीवर जाताना वातावरण कमी दाट होते, दाब कमी होतो आणि तापमान कमी होते.
पूर्ण वाचा →
या थरातील वायूंची घनता जसजशी उंची कमी होत जाते तसतशी हवा पातळ होते. त्यामुळे, ट्रोपोस्फियरमधील तापमान देखील प्रतिसादात उंचीसह कमी होते. जसजसे एक वर चढते तसतसे तापमान सरासरी 62°F (17°C) वरून -60°F (-51°C) पर्यंत घसरते.
पूर्ण वाचा →
पृथ्वीच्या स्वतःभोवती फिरण्याच्या अक्षास (आस), काटकोन करून असलेले आणि उत्तर व दक्षिण ध्रुवापासून समान अंतरावर असणारे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील काल्पनिक महावर्तुळ म्हणजे विषुववृत्त होय. विषुववृत्त म्हणजे शून्य अंश अक्षवृत्त. विषुववृत्तामुळे पृथ्वीचे उत्तर गोलार्ध व दक्षिण गोलार्ध असे विभाजन होते.
पूर्ण वाचा →
दोन अक्षवृत्तांमधील अंतर अंदाजे 111 किमी (69 मैल) आहे. अक्षवृत्तांमधील अंश समांतर असल्यामुळे, प्रत्येक अंशामध्ये अंतर समान राहते. तथापि, आपण विषुववृत्तावरून उत्तर किंवा दक्षिण ध्रुवाकडे जाताना, पृथ्वीचा आकार थोडा लंबवर्तुळाकार असल्यामुळे अंशांमध्ये थोडासा फरक दिसून येतो.
पूर्ण वाचा →
भारतातून जाणारा अक्षांशाचा महत्त्वाचा समांतर म्हणजे कर्करोगाचा उष्ण कटिबंध (विषुववृत्ताच्या 23.4° उत्तरेकडील). हा अक्षांश भारतातील गुजरात, मिझोराम, त्रिपुरा, मध्य प्रदेश, राजस्थान, झारखंड, पश्चिम बंगाल आणि छत्तीसगड या आठ राज्यांमधून जातो.
पूर्ण वाचा →
NA
पूर्ण वाचा →
विषुववृत्ताजवळ पृथ्वीचा परीघ जास्तीत जास्त मोठा असून तो जास्तीत जास्त फुगीर असल्याने उत्तर व दक्षिण ध्रुवांपेक्षा पृथ्वीचा विषुववृत्तीय भाग सूर्याच्या जवळ आहे.
पूर्ण वाचा →
दक्षिण अमेरिकेचा उत्तर भाग, मध्य आफ्रिका व इंडोनेशियन द्वीपसमूहांत जमिनीवरून, तर अन्यत्र समुद्रातून विषुववृत्त गेलेले आहे. विषुववृत्तीय स्थान लाभलेल्या दक्षिण अमेरिकेतील एक्वादोर या देशाचे नाव इक्वेटर (विषुववृत्त) या स्पॅनिश शब्दावरून पडले असावे.
पूर्ण वाचा →