औद्योगिक दृष्ट्या पुढारलेल्या यूरोपीय राष्ट्र-राज्यांनी व्यापारी बाजारपेठांसाठी मागासलेल्या व अविकसित वसाहतींवर राजकीय, आर्थिक, लष्करी वर्चस्व लादणे, ही अनिवार्य गोष्ट झाली. त्यामुळे औद्योगिक क्रांतीनंतरचा वसाहतवाद आर्थिक दृष्ट्या शोषक, राजकीय दृष्ट्या जुलमी, सामाजिक दृष्ट्या अनुदार व सांस्कृतिक दृष्ट्या असहिष्णू बनला.
पूर्ण वाचा →
इंग्लंडमधील औद्योगिक क्रांतीमुळे त्यांच्या वसाहतींमधून कच्च्या मालाची मागणी वाढली . याचा वसाहतीत देशांवर वाईट परिणाम झाला कारण त्यांना आवश्यक असलेल्या कच्च्या मालाची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती करणे आवश्यक होते. या देशांनाही इंग्लंडकडून तयार झालेला माल परत विकत घेणे आवश्यक होते.
पूर्ण वाचा →
औद्योगिक क्रांतीमुळे कारखानदारींचा उदय झाला. कारखान्यातून कमी वेळात, कमी खर्चात, चांगल्या प्रतीचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेणे शक्य झाले. उत्पादनात वाढ झाल्यामुळे सर्व लोकांना जीवनोपयोगी वस्तू स्वस्तात मिळू लागल्या. रोजगारात बरीच वाढ झाल्यामुळे सामान्य जनतेची क्रियाशक्ती वाढली.
पूर्ण वाचा →
रोजगारी उपलब्ध करणे, स्थानीय भांडवल व कौशल्य ह्यांच्या विनियोगाला वाव देणे, नागरी व ग्रामीण राहणीमानांतील फरक कमी करणे, विकेंद्रित अर्थव्यवस्थेचा पाया घालून समाजवादी समाजरचनेचे ध्येय साध्य करणे आणि उपभोग्य वस्तूंच्या पुरवठ्यात वाढ करणे, या उद्देशांनी चार पंचवार्षिक योजनांत कुटिरोद्योग-विकासाला प्रामुख्याने
पूर्ण वाचा →
या व्यतिरिक्त, कुटीर उद्योगांना मोठ्या प्रमाणावर भांडवल असलेल्या मोठ्या उद्योगांकडून स्पर्धेचा सामना करावा लागतो आणि देशभरात त्यांची पोहोच वाढवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर भांडवल असते. कुशल प्रतिभा आणि संसाधने असलेल्या बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या कठीण स्पर्धेमुळे बाजारपेठ काबीज करण्यासाठी त्यांना संघर्ष करावा लागतो.
पूर्ण वाचा →
ब्रिटीश वस्तूंचा परिचय: ब्रिटीशांनी त्यांच्या मशीन-निर्मित वस्तू भारतात आणल्या, ज्या भारतीय कुटीर उद्योगांनी उत्पादित केलेल्या हस्तनिर्मित वस्तूंपेक्षा स्वस्त आणि चांगल्या दर्जाच्या होत्या . यामुळे भारतीय उत्पादनांच्या मागणीत घट झाली आणि शेवटी कुटीर उद्योगांचा नाश झाला.
पूर्ण वाचा →
वाफेने मूळ औद्योगिक क्रांतीला चालना दिली; वीज दुसऱ्या शक्तीने चालते; प्राथमिक ऑटोमेशन आणि यंत्रसामग्रीने तिसरे इंजिनियर केले; आणि सायबरफिजिकल सिस्टम—किंवा बुद्धिमान संगणक —चौथ्या औद्योगिक क्रांतीला आकार देत आहेत.
पूर्ण वाचा →
औद्योगिकीकरणाला चालना मिळण्याकरिता व औद्योगिक विकास वाढत्या वेगाने होण्याकरिता साधनसामग्री, भांडवल, प्रेरक शक्ती, कुशल कामगार व व्यवस्थापन, धाडसी उद्योगसंयोजक, विस्तृत बाजारपेठ व साहाय्यकारी शासन, विकासाची जिद्द, तांत्रिक ज्ञान व ते आत्मसात करून त्याचा उपयोग करण्याची उत्कटता, सामाजिक, आर्थिक व राजकीय
पूर्ण वाचा →
याने परवान्याचे उदारीकरण केले आणि क्षमतेच्या स्वयंचलित विस्ताराची तरतूद केली. या धोरणामुळे, MRTP कायदा (मोनोपॉलीज रिस्ट्रिक्टिव ट्रेड प्रॅक्टिसेस) आणि FERA कायदा (परकीय चलन नियमन कायदा, 1973) लागू करण्यात आला.
पूर्ण वाचा →
औद्योगिक क्रांतीचा एक प्रमुख परिणाम म्हणजे उत्पादन प्रक्रियेत यांत्रिकीकरणाचा वाढता वापर. यामुळे उत्पादन क्षमता वाढली, वस्त्र उद्योगासारख्या क्षेत्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन सुरू झाले, आणि कामगार वर्गाचा विकास झाला. यांत्रिक उपकरणांच्या वापरामुळे कामाच्या पद्धतींमध्ये बदल झाला आणि शहरीकरणाला चालना मिळाली.
पूर्ण वाचा →