संघराज्य निर्मितीच्या पद्धती मुख्यतः दोन आहेत: 1. **संविधानिक पद्धत**: या पद्धतीत संघराज्याची निर्मिती संविधानाद्वारे केली जाते. यामध्ये विविध राज्ये किंवा प्रदेश एकत्र येऊन एक संघराज्य तयार करतात, जिथे प्रत्येक राज्याला स्वतंत्रता आणि स्वायत्तता असते. 2. **संविधानिक संधारण पद्धत**: या पद्धतीत विद्यमान राज्ये
पूर्ण वाचा →
NA
पूर्ण वाचा →
ग्रॅनविले ऑस्टिन यांनी भारतीय संघराज्यवादाला "सहकारी संघराज्यवाद" म्हटले. त्यांनी भारतीय महासंघाचे वर्णन “भारताच्या विशिष्ट गरजा पूर्ण करण्यासाठी एक नवीन प्रकारचे महासंघ” असे केले.
कलम 1. यांच्या विलिनीकरणामध्ये समस्या निर्माण झाली. हैद्राबाद आणि जुनागड ही संस्थाने शासक मुस्लिम आणि बहुसंख्य जनता हिंदू या नावाखाली भारतात विलिन करण्यात आली. तर जम्मू व काश्मीरवर पाकिस्तानने केलेले आक्रमणामुळे राजा हरिसिंग यांच्या सहमतीवरून हा प्रांत भारतात विलिन करण्यात
पूर्ण वाचा →
राज्यपाल हा घटकराज्याचा घटनात्मक प्रमुख असतो. पण त्याची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात.
पूर्ण वाचा →
NA
पूर्ण वाचा →
संघराज्य व्यवस्थेमध्ये केंद्रीय स्तरावरती संसद कायदा निर्मिती करत असते. राज्यस्तरावरती राज्य विधिमंडळ कायदा निर्मिती करत असतात. भारतीय संघराज्य व्यवस्थेमध्ये सूची निर्माण करण्यात आलेल्या आहेत. सूचीमधून संघ शासन व राज्य शासन यांच्यामध्ये अधिकार विभाजन भारतीय राज्यघटनेने घडवून आणलेले आहे.
पूर्ण वाचा →
कलम 19(1)(f) नागरिकांना भारताच्या हद्दीतील मालमत्तेचे अधिग्रहण, धारण आणि विल्हेवाट लावण्याचे स्वातंत्र्य प्रदान करते. परंतु घटनात्मक 44 वी घटनादुरुस्ती अधिनियम 1978 द्वारे, हे दोन उपरोक्त लेख हटवले गेले आणि भाग XII मध्ये एक नवीन प्रकरण IV जोडले गेले, ज्यामध्ये फक्त
पूर्ण वाचा →
योग्य उत्तर राज्य सरकार आहे. ज्या बाबींवर संसद आणि राज्य विधानमंडळांना कायदे करण्याचा अधिकार आहे (म्हणजे समवर्ती सूचीमध्ये समाविष्ट असलेले विषय), कार्यकारी अधिकार राज्यांकडे राहतो, त्याशिवाय घटनात्मक तरतूद किंवा संसदीय कायदा विशेषत: केंद्र प्रदान करतो.
पूर्ण वाचा →
जिल्हाधिकारीहा भारतीय प्रशासन सेवा अधिकारी हा व्यक्ती प्रमुख असतो. त्यांचेकडे संपूर्ण जिल्ह्याच्या, कायदा व सुव्यवस्थेचीपण जबाबदारी असते. ते जिल्हा न्यायदंडाधिकारी ही असतात. 1772 मध्ये ब्रिटिश गव्हर्नर वारेन हेस्टिंग्स यांनी जिल्हाधिकारी पदाची निर्मिती केली.
पूर्ण वाचा →