संघटन म्हणजे व्यवस्थापनाची चौकट होय. उत्पादनकाऱ्याचे विविध विभागांत विभाजन करणे, उत्पादन-प्रक्रिया निर्धारित करणे, विविध खात्यांतील कर्मचाऱ्यांचे संघटनांतर्गत संबंध निश्चित करणे, अधिकाऱ्यांच्या नियंत्रणाचे क्षेत्र ठरविणे, प्रत्येक अधिकाऱ्याची जबाबदारी निश्चित करून त्याला आवश्यक ते अधिकार प्रदान करणे ही संघटनकार्ये होत.
व्यवस्थापन शास्त्राची सुरुवात अलीकडच्या काळात एक स्वतंत्र्य अभ्यास तरी अभ्यास विषय म्हणून उदयास
व्यवसायाचे प्रकार :-
क्षेत्रा नुसार व्यवसायाचे प्रकार :
खाजगी उद्योग
सरकारी उद्योग
व्यवसायाच्या आकारमाना नुसार प्रकार :
मोठे उद्योग (मल्टि नॅशनल कंपनी)
मध्यम उद्योग
लघु उद्योग
घरगुती उद्योग
संस्था पद्धतीनुसार व्यवसायाचे प्रकार :
व्यवस्थापन शास्त्राची सुरुवात अलीकडच्या काळात एक स्वतंत्र्य अभ्यास तरी अभ्यास विषय म्हणून उदयास आली आहे. दीर्घकाळ अर्थशास्त्राचा एक भाग म्हणून मानला जात असे. औद्योगिक क्रांतीनंतर नव्याने झपाट्याने उभे राहिलेले कारखाने वेगाने उपलब्ध झाली. बदलती आर्थिक परिस्थिती आणि सामाजिक परिस्थिती अशा अनेक कारणाने उपलब्ध असलेले व्यवस्थापन विषयाचे ज्ञान अपुरे आहे त्रोटक
पूर्ण वाचा →
सार्वजनिक क्षेत्रात सरकारी खाते, सरकारी कंपनी व सार्वजनिक निगम हे संघटनाप्रकार प्रचलित आहेत. व्यवसायाचे स्वरूप, आकार व इतर वैशिष्ट्यपूर्ण बाबी यांवर संघटनेचे स्वरूप अवलंबून असते. उत्पादन किंवा व्यापार किंवा सेवा यांच्या स्वरूपानुसार व्यवसाय संघटनेचा प्रकार ठरतो.
व्यवसायाच्या उद्दिष्टपूर्तीकरिता निर्माण केलेली व्यवस्था. कोणत्याही अर्थव्यवस्थेत विविध प्रकारचे व्यवसाय व उत्पादन करणाऱ्या संस्था
व्यवसायाचे प्रकार :-
क्षेत्रा नुसार व्यवसायाचे प्रकार :
खाजगी उद्योग
सरकारी उद्योग
व्यवसायाच्या आकारमाना नुसार प्रकार :
मोठे उद्योग (मल्टि नॅशनल कंपनी)
मध्यम उद्योग
लघु उद्योग
घरगुती उद्योग
संस्था पद्धतीनुसार व्यवसायाचे प्रकार :
चतुर्थक व्यवसायात विचार प्रक्रिया व कल्पनांचा विकास हा पाया असतो. मानवी जीवन सुसह्य करण्यासाठी चतुर्थक व्यवसायाच्या सेवा वाढत आहेत. संशोधक, विज्ञान व उच्च तंत्रज्ञान, माहिती तंत्र, वैद्यकीय क्षेत्र, अभियांत्रिकी क्षेत्र व्यवस्थापन या व्यवसायांचा समावेश चतुर्थक व्यवसायात होतो.
चतुर्थक व्यवसाय : हे बौद्धिक क्षमतेवर आधारलेले असतात. चतुर्थक व्यवसायात विचार प्रक्रिया व कल्पनांचा
शेती हा जीवन जगण्यासाठीचा प्राथमिक व्यवसाय आहे.
शेतीच्या पद्धती
शेतकऱ्याने उदरनिर्वाहासाठी किंवा धंदा म्हणून स्वतःच्या शेतावर चालविलेला व्यवसाय अशी ढोबळमानाने शेतीची व्याख्या करता येईल. शेतामधून काढावयाच्या उत्पादनावरून शेतीचे ऊसमळा, भात शेती, पशुधनप्रधान शेती, मत्स्य शेती इ. निरनिराळे प्रकार अस्तित्वात आलेले आहेत. तसेच सिंचनाच्या उपलब्धतेनुसार बागायती शेती, जिराईत शेती असेही प्रकार पडतात. खतांच्या
शहरी भागात प्राथमिक व्यवसाय चे प्रमाण कमी का असते?
राथमिक क्षेत्र हे अर्थव्यवस्थेचे क्षेत्र आहे जे नैसर्गिक संसाधनांचा थेट वापर करते. त्यात कृषी, वनीकरण, मासेमारी आणि खाणकाम यांचाही समावेश होतो. याउलट, दुय्यम क्षेत्र वस्तूंचे उत्पादन करते आणि तृतीय श्रेणी सेवा प्रदान करते. प्राथमिक क्षेत्र हे सहसा कमी विकसित देशांमध्ये सर्वात
नागरी समाज : नगरे किंवा उपनगरे यांत रहात असलेला समाज हा नागरी समाज होय. समाजातील बहुसंख्य लोक उपजीविकेसाठी बिगरशेती अगर बिगरप्राथमिक व्यवसायांवर अवलंबून असणे, समाजाची लोकसंख्या मोठी असणे आणि लोकवस्तीची दाटी अधिक असणे, ही तिन्ही वैशिष्ट्ये एकत्रित असल्यास त्याला नागरी समाज म्हणता येईल.
शहरी समाजातील लोक शेतीशिवाय इतर अनेक व्यवसायात गुंतलेले
भारतात लोकसंख्येची जनगणना १० वर्षांनी केली जाते.
हिंदुस्थानात पहिली जनगणना १८७२ मध्ये पार पडली व त्यानंतर १८८१ पासून दर दहा वर्षांनी जनगणना घेण्यात आल्या. काही राष्ट्रे जनगणना दर पाच वर्षांनी घेतात, तर काही त्यांना जरूर वाटेल तेव्हा जनगणना करतात. हे काम बरेच खर्चाचे असल्यामुळे बहुतेक राष्ट्रांत दर दहा वर्षांनी जनगणना करण्याची