भूवैज्ञानिक आणि जैविक प्रक्रियांमुळे ऊर्जा आणि जीवनासाठी आवश्यक असलेले घटक-कार्बन, हायड्रोजन, नायट्रोजन, ऑक्सिजन, सल्फर आणि फॉस्फरस- जागतिक "जलाशय" मधून फिरतात. हे जलाशय म्हणजे बायोस्फियर (आपल्या ग्रहाचा जिवंत भाग), वातावरण, महासागर आणि घन पृथ्वी.
पूर्ण वाचा →
पृथ्वी स्वतःच्या अक्षाभोवती गोल फिरते त्या क्रियेला पृथ्वीचे परिवलन असे म्हणतात.
रेखांश हे प्राइम मेरिडियनपासून पश्चिम ते पृथ्वीमधील अंतर मोजते. रेखांश आणि अक्षांश दोन्ही आम्हाला एकाच मानकाचा वापर करून स्थान आणि वेळ दोन्ही मोजण्यात मदत करतात . रेखांश आणि अक्षांश रेषा आपल्याला पृथ्वीच्या विषुववृत्तापासून अंतर मोजण्यात मदत करतात.
पूर्ण वाचा →
पृथ्वीच्या गोलावरील उत्तर व दक्षिण ध्रुवांपासून मधून निघणाऱ्या व विषुववृत्ताला काटकोनात छेदणाऱ्या काल्पनिक वर्तुळरेषांना रेखावृत्ते म्हणतात.
पूर्ण वाचा →
पृथ्वीवरील समान अक्षांश असणाऱ्या सर्व ठिकाणांना जोडणाऱ्या पूर्व-पश्चिम काल्पनिक रेषेस अक्षवृत्त असे म्हणतात.
पूर्ण वाचा →
पृथ्वीच्या स्वतःभोवती फिरण्याच्या अक्षास (आस), काटकोन करून असलेले आणि उत्तर व दक्षिण ध्रुवापासून समान अंतरावर असणारे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील काल्पनिक महावर्तुळ म्हणजे विषुववृत्त होय.
पूर्ण वाचा →
दोन्ही ध्रुवांतून दक्षिणोत्तर जाणाऱ्या अर्धवर्तुळांना 'रेखावृत्ते' किंवा 'याम्योत्तर वृत्ते' असे म्हणतात.
अक्षांश 0° असून ते पृथ्वीच्या गोलाला दक्षिण आणि उत्तर गोलार्धात विभागते. अक्षांशासाठी जसे विषुववृत्त हे प्रमाणवृत्त धरले जाते तसे रेखांशासाठी इंग्लंडमधील ग्रीनवीच या शहरातून जाणारे रेखावृत्त प्रमाण धरले जाते. या रेखावृत्ताला मुख्य रेखावृत्त म्हटले जाते.
रेखावृत्तांमधील अंतर : विषुववृत्तावर (०° अक्षवृत्तावर) कोणत्याही ठिकाणी लगतच्या/ जवळच्या दोन रेखावृत्तांमधील अंतर हे १११ कि. मी (६० सागरी मैल-नाॅटिकल मैल) असते. २३°३०' उत्तर आणि २३°३०' दक्षिण अक्षांशांवर म्हणजेच कर्कवृत्त आणि मकर वृत्तांवर कोणत्याही ठिकाणी लगतच्या दोन रेखावृत्तांमधील अंतर हे १०२ कि. मी असते.
पूर्ण वाचा →
अक्षांश अनुक्रमे ९००उ. व ९०० द. असतात. विषुववृत्ताच्या उत्तरेस उत्तर ध्रुवापर्यंत व दक्षिणेस दक्षिण ध्रुवापर्यंत अनंत अक्षवृत्ते मानता येतील.
पूर्ण वाचा →
निवडक/संबंधित साहित्याचे पुनरावलोकन (आणि संशोधन) प्रकरण 2 चा उद्देश वाचकांना तपासाधीन समस्येशी संबंधित साहित्याचे सर्वसमावेशक पुनरावलोकन प्रदान करणे आहे. प्रकरण 1 मध्ये सादर केलेल्या परिचय आणि पार्श्वभूमी माहितीवर संबंधित साहित्याचे पुनरावलोकन मोठ्या प्रमाणात विस्तारित केले पाहिजे.
पूर्ण वाचा →