उत्पादनाचे घटक
उत्पादनाचे घटक चार प्रकारात विभागले गेले आहेत.
जमीन
हे सर्व नैसर्गिक संसाधनांचा संदर्भ देते. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर किंवा पृथ्वीच्या पृष्ठभागाच्या खाली किंवा पृथ्वीच्या पृष्ठभागाच्या वरील सर्व नैसर्गिक संसाधने म्हणजे जमीन.
एखादी जमीन उत्पादनासाठी वस्तू वापरते. हा उत्पादनाचा प्राथमिक आणि नैसर्गिक घटक आहे. नदी, समुद्र, जमीन, हवामान, पर्वत, खाणी, जंगले इत्यादी सर्व निसर्गाची जमीन म्हणजे जमीन.
जागेचे
राष्ट्रीय उत्पन्न हे देशाच्या अर्थव्यवस्थेतील एका वर्षातील उत्पादनाचे एकूण बाजार मूल्य असते. देशाचे राष्ट्रीय उत्पन्न तीन पद्धतींनी मोजले जाऊ शकते: (i) उत्पादन पद्धत (ii) उत्पन्न पद्धत आणि (iii) खर्च पद्धत.
पूर्ण वाचा →
वार्षिक दरडोई उत्पन्न म्हणजे काय?
वार्षिक दरडोई उत्पन्न हे एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात ( देश, प्रदेश, राज्य) राहण्याऱ्या प्रति व्यक्तीचे वार्षिक सरासरी उत्पादनाचे मोजमाप करते. हे मोजमाप त्या क्षेत्राचे एकूण उत्पन व एकूण लोकसंख्या यांचा भागाकर करून काढले जाते.
देशाचे दरडोई उत्पन्न हे राष्ट्रीय उत्पन्न व एकूण लोखसंख्या यांची सरासरी करून काढले
निरनिराळ्या प्रकारची अशी जी उत्पन्ने प्रत्येक व्यक्तीला मिळत असतात, त्यांची बेरीज केली म्हणजे त्या व्यक्तीचे वैयक्तिक उत्पन्न किती ते समजते.
पूर्ण वाचा →
सन १९५० ५१ मध्ये चालू किंमतीनुसार भारताचे राष्ट्रीय उत्पन्न किती होते?
१९५०-५१ ते १९८२-८३ या बत्तीस वर्षांत चालू किंमतींनुसार उत्पादक घटक खर्चाप्रमाणेचे 'निदेउ' ९५·५ अब्ज रुपयांपासून १,३३१·५ अब्ज रुपयांपर्यंत म्हणजे जवळजवळ १४ पटींनी वाढले.
पेंडा शेती म्हणजे काय?
चीनमधून आसामात आलेल्या झूमधिस लोकांनी तिथे अशी भातशेती केली म्हणून तीस झूम शेती म्हणू लागले. या शेतीस पिरती शेतीही म्हणतात. उत्तर भारतात झूम शेतीस दया तर दक्षिण भारतात पोदुआर म्हणतात. हिमालय प्रदेशात खिल, तर माडिया गोंद अशा शेतीस पेंडा, बैगा लोक बेवार म्हणतात.
स्थलांतरित शेती - एक उपजीविकेचे साधन आहे आहे ज्यात शेतकरी तात्पुरते एखाद्या भूखंडावर शेती करतो आणि जेव्हा जमीन नापीक बनते ती शेती करण्यायोग्य राहत नाही तेव्हा ते दुसर्या जागेवर जातात. आसाम, मणिपूर, मिझोरम, नागालँड इत्यादींसह भारताच्या उत्तर - पूर्व भागात कसण्यासाठी प्रामुख्याने वापरतात
पूर्ण वाचा →
भारताचा सेवा क्षेत्राचे महत्व / योगदान (Contribution of Service Sector) :
जी.डी.पी. मधील हिस्सा (Services GDP) –
भारताच्या जी.डी.पी. मध्ये (घटक किंमतींना व चालू किंमतीना मोजलेल्या) सेवा क्षेत्राचा हिस्सा 1950-51 मधील 30.5 टक्क्यांहून वाढून 2011-12 (AE) मध्ये 56.3 टक्के इतका झाला.
बांधकाम क्षेत्राचाही समावेश केल्यास
अर्थव्यवस्था म्हणजे काय ?
उत्पादन, विभाजन, विनीमय व उपभोग या चार आर्थिक व्यवहाराशी संबधित संस्थाच्या एकत्रिकरणातून अर्थव्यवस्था निर्माण होते.
अर्थव्यवस्थांचे प्रकार :
एखादया देशाची अर्थव्यवस्था ही वस्तु व सेवांच्या उत्पादन व वापराच्या पद्धतीवरून ठरते.
प्रकार-
उत्पादन साधनांच्या मालकीवरून-
1)भांडवलशाही अर्थव्यवस्था.
2)समाजवादी अर्थव्यवस्था.
3)मिश्र अर्थव्यवस्था.
1) भांडवलशाही अर्थव्यवस्था-
उत्पादनाची साधने खाजगी मालकीची असतात. उत्पादन व किमती बाजार यंत्रणेद्वारे ठरतात. अशा अर्थव्यवस्थेला
कृषी आणि अन्न व्यवस्थापन
भारतीय कृषी क्षेत्राची वाढ नेहमीप्रमाणे वर्तृळाकार गतीची राहिली.
2014-15 मध्ये कृषी क्षेत्राचे सकल मूल्यवर्धन 0.2 टक्के होते. ते 2016-17 मधे वाढून 6.3 टक्के इतके झाले. परंतु पुन्हा 2018-19 मधे ते घसरुन 2.9 टक्के झाले.
कृषी क्षेत्रातून सकल