आर्थिक नियोजन करताना आर्थिक बाबींच्या पलीकडे असणारे परंतु समाजावर अनुकूल वा प्रतिकूल प्रक्रिया करणारे प्रश्न दृष्टीआड करणे उचित नव्हे. त्यांचा विचार करून आखलेल्या नियोजनास सामाजिक नियोजन म्हणतात.
पूर्ण वाचा →
NA
पूर्ण वाचा →
नियोजन : राष्ट्राच्या आर्थिक विकासासाठी केवळ बाजारयंत्रणेवर विसंबून न राहता विशिष्ट उद्दिष्टे ठरवून ती गाठण्यासाठी इष्ट त्या आर्थिक धोरणांचा आराखडा तयार करावयाचा व त्या आराखड्यानुसार विकास साधण्याचा प्रयत्न करावयाचा, याला 'नियोजन' असे म्हणतात.
अर्थव्यवस्था मुक्त वा नियोजनबद्ध असावी हा एके काळी वादाचा विषय होता परंतु आता नियोजनाची महती व उपयुक्तता व्यापक
प्रत्येक कार्य हे पैसे कमविण्याच्या उद्देशाने करण्यात येऊ लागले पुढे यालाच "व्यवसाय" असे संबोधण्यात आले.
व्यवसायाचा पहिला भाग म्हणजे उद्योग होय.
उद्योग या संकल्पनेत वस्तूचे उत्पादन करणे असा अर्थ अभिप्रेत आहे. निसर्गदत्त कच्या वस्तूचे उपभोगक्षम वस्तूत रूपांतर करण्याचे कार्य उद्योगात केले जाते. या वस्तू उत्पादन करण्यासाठी मानवी श्रम
नियोजन म्हणजे काय ?
नियोजन ही इच्छित उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या क्रियाकलापांबद्दल विचार करण्याची प्रक्रिया आहे. नियोजन दूरदृष्टीवर आधारित आहे, मानसिक वेळ प्रवासाची मूलभूत क्षमता. पूर्वविचारांची उत्क्रांती, पुढे विचार करण्याची क्षमता, मानवी उत्क्रांतीमध्ये प्रमुख प्रवर्तक मानली जाते.
इतरांकडून काम करून घेण्याच्या क्रियेला काय म्हणतात?
इतरांना कडून काम करून घेण्याची कला म्हणजे व्यवस्थापन होय.
आधुनिक व्यवस्थापन सिद्धांताचे जनक कोण?
आधुनिक व्यवस्थापन सिद्धांताचे जनक' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या हेन्री फेयॉल यांनी व्यवस्थापन या संकल्पनेचे नवे आकलन करून दिले.
व्यवस्थापनाच्या सर्व स्तरांना व प्रत्येक विभागाला लागू करता येईल असा सर्वसाधारण सिद्धांत त्यांनी मांडला.
फेयॉल सिद्धांताचा सराव व्यवस्थापकांद्वारे संस्थेच्या अंतर्गत क्रियाकलापांचे आयोजन आणि नियमन करण्यासाठी केला जातो.
व्यवस्थापनाची ही १४ तत्त्वे
उद्योगांचे वर्गीकरण :
उद्योगांचे वर्गीकरण कच्चा माल, आकार व मालकीच्या आधारावर केले जाते.
कच्चा माल : कृषी, खनिज, समुद्र, वने हे कच्च्या मालाच्या आधारावर केले जाते.
अन्नप्रक्रिया, वनस्पती तेल, सुती वस्र, डेअरी उत्पादन, चामडे उद्योग कृषी उद्योगावर आधारित
कर्मचारी व्यवस्थापन म्हणजे काय?
कर्मचारी व्यवस्थापन हे बौद्धिक व कार्यात्मक व्यवस्थापन प्रक्रिया आहे. जी कर्मचाऱ्याची निवड, विकास, कार्यमूल्यमापन, मोबदला देणे व त्याद्वारे संघटनेची उद्दिष्टे साध्य करणे होय.
कर्मचारी व्यवस्थापक कर्तव्ये :
1. कामगार बाजार विश्लेषण, कर्मचारी परिस्थिती आणि सरासरी वेतन बद्दल संस्था माहिती व्यवस्थापनाची अहवाल.
2. कार्यान्वयन निवड आणि संस्थेसाठी तज्ञ शोध. कामगार
व्यवस्थापन क्षमता म्हणजे काय?
व्यवस्थापन म्हणजे नियोजन करणे ,संघटन करणे ,समन्वय साधने ,प्रेरणा देणे व मार्गदर्शन करणे आणि नियंत्रण करणे होय. व्यवस्थापन ही एक सार्वत्रिक प्रकिया आहे. कोणतेही क्षेत्र असो सामाजिक ,राजकीय ,सांस्कृतिक व शैक्षणिक व इतर क्षेत्रांमध्ये व्यवस्थापनाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.