संशोधनाचे निष्कर्ष कसे असावेत?
अहवाल लेखन- संशोधन कार्यातील शेवटचा टप्पा म्हणजे अहवाल लेखन होय. संशोधन अहवालात संशोधक संशोधनाचे शास्त्रीय पद्धतीने विवेचन करून निष्कर्षाची मांडणी करत असतो. त्यासाठी आवश्यक पुरावे, तक्ते, नकाशे, छायाचित्रे, आकृत्या, संदर्भ इत्यादींचा अहवालात समावेश करत असतो. अहवालाचे लेखन
स्वयंनिर्देशित अध्ययन ही पूर्णपणे विद्यार्थ्यांवर अवलंबून असणारी एक विद्यार्थीकेंद्रित वैयक्तिक अभ्यासपद्धती किंवा अध्ययनपद्धत आहे. स्वयंनिर्देशित अध्ययन हे प्रौढ अध्ययनाला प्रेरणा देणारी अध्ययन पद्धती आहे. ज्यामध्ये मार्गदर्शन, अध्ययन आणि नियोजन यांची पूर्णतः जबाबदारी अध्ययनार्थीची असल्याचे गृहीत धरले जाते.
स्वयंनिर्देशित अध्ययनाच्या प्रक्रिया :
(१)
वैज्ञानिक संशोधनातून निसर्गाची सामर्थ्ये मनुष्याच्या सुखासाठी वापरण्याचे तंत्र हाती लागल्याने ध्यानात आल्याने ⇨ फ्रान्सिस बेकन (१५६१–१६२६) यांनी तत्कालीन ब्रिटिश शासकांना सूचना केली होती की, वैज्ञानिक संशोधनाला शासकीय उत्तेजन मिळाले पाहिजे.
वैज्ञानिक संशोधन : अनुभवाला आलेल्या घडामोडींचा खुलासा मिळविण्याची जिज्ञासा मनुष्याला स्वाभाविकच
संशोधनाच्या पायऱ्या किंवा टप्पे-
संशोधन करताना संशोधकाला वैज्ञानिक पद्धतीने किंवा विशिष्ट नियमानुसार कार्य करावे लागते. कारण संशोधनाच्या माध्यमातून नवीन तथ्ये आणि नवीन विचार शोधले जातात. संशोधन करणे सोपे काम नाही. ते योग्य पद्धतीने करण्यासाठी शिस्त, चिकाटी आणि मेहनतीची आवश्यकता
संशोधनाच्या पायऱ्या किंवा टप्पे-
संशोधन करताना संशोधकाला वैज्ञानिक पद्धतीने किंवा विशिष्ट नियमानुसार कार्य करावे लागते. कारण संशोधनाच्या माध्यमातून नवीन तथ्ये आणि नवीन विचार शोधले जातात. संशोधन करणे सोपे काम नाही. ते योग्य पद्धतीने करण्यासाठी शिस्त, चिकाटी आणि मेहनतीची आवश्यकता
वस्तुस्थिती जाणून घेण्यासाठी एखाद्या विषयाचा बारकाईने केलेला सामिक्षातमक अभ्यास किंवा वैज्ञानिक चिकित्सा म्हणजे संशोधन होय”. “अभिनव वस्तुस्थिती पाहण्यासाठी हाती घेतलेले शोधकार्य म्हणजे संशोधन होय”. “संकलन व विश्लेषण करून त्यांचा अन्वयार्थ लावण्याची व्यवस्थाबद्ध प्रक्रिया म्हणजे संशोधन होय.
संशोधनाचे प्रकार
संशोधन उपक्रमामध्ये, प्राथमिक स्रोत ऐतिहासिक दस्तऐवज, साहित्यिक ग्रंथ, कलात्मक कामे, प्रयोग, सर्वेक्षण आणि मुलाखती यासारख्या स्रोतांकडून प्रथम गोळा केलेल्या माहितीचा संदर्भ देते. प्राथमिक डेटा देखील म्हणतात.
प्राथमिक स्त्रोतांचे वैशिष्टये
" प्राथमिक स्त्रोतांचे मुख्य वैशिष्ट्ये खालील प्रमाणे आहेत:
राष्ट्रीय शिक्षक शिक्षण परिषद ही भारतातील शिक्षक प्रशिक्षण संस्थांना मान्यता देणे, काढून घेणे, शिक्षक प्रशिक्षणासाठी निश्चित प्रमाणके घालून देणे, अध्ययन साहित्याची निर्मिती करणे, शिक्षक प्रशिक्षणाचा अभ्यासक्रम व पद्धत यांच्या विकसासंबंधी मार्गदर्शन करण्याच्या उद्देशाने स्थापन केलेली अग्रगण्य संस्था आहे. हिची स्थापना
पूर्ण वाचा →
शिक्षणाशी संबंधित अशा घटनांची हाताळणी व पूर्वकथन करणे आणि वर्तमानस्थितीशी संबंधित सामान्य तत्त्वे किंवा नियम शोधून काढणे, हा शैक्षणिक संशोधनाचा हेतू असतो. डिक्शनरी ऑफ एज्युकेशन (१९७३) या कोशातील व्याख्या अशी : ' शैक्षणिक क्षेत्रात किंवा शैक्षणिक समस्यांशी निगडित अभ्यास व
पूर्ण वाचा →
संशोधन म्हणजे ज्ञानाची पातळी वाढवण्यासाठी एखाद्या विषयाचा पद्धतशीरपणे केलेला अभ्यास होय. यामध्ये सत्याची तपासणी, आधी सापडलेल्या तत्त्वांची पुष्टी, नवीन विषयाचा अभ्यास आदी प्रकार असतात.
प्रकार
शास्त्रीय संशोधन
कृषी संशोधन
मानवविज्ञान संशोधन
इतिहास संशोधन
कला संशोधन