भौतिक स्त्रोत म्हणजे अशा गोष्टी ज्या आपल्याला मनुष्याच्या दिवसेंदिवस क्रियांबद्दल माहिती देतात. लेखन स्त्रोत म्हणजे मनुष्याने विविध लेखन साहित्य वापरुन लिहिलेले साहित्य. मौखिक स्त्रोत म्हणजे मुखावाटे शब्दाद्वारे मनुष्याने जतन केलेले साहित्य.
पूर्ण वाचा →
१) वार, आठवडा, पंधरवडा, महिना, वर्ष अशा पद्धतीने आपण काळाची क्रमवार विभागणी करतो. २) शंभर वर्षांचा काळ संपला की एक शतक होते अशी दहा शतके म्हणजे एक हजार वर्ष संपली की एक सहस्रक पूर्ण होते. काळाच्या अशा विभागणीला एकरेखीव विभागणी
पूर्ण वाचा →
कुशाण राजांनी इ. स. पहिल्या शतकात चांदी आणि तांब्याबरोबर सोन्याचे पहिले नाणे पाडले. यांनीच नाण्यांवर संस्कृत भाषेचा प्रथम वापर केला.
पूर्ण वाचा →
वस्तू आणि वास्तू किंवा त्यांचे अवशेष यांना इतिहासाची “भौतिक साधने” असे म्हणतात. (उदा. किल्ले, ताम्रपट, नाणी, शिलालेख, लेणी, इमारती, स्मारके इत्यादीचा समावेश होतो.)
पूर्ण वाचा →
ऑडिओव्हिज्युअल (AV) हे इलेक्ट्रॉनिक मीडिया आहे ज्यामध्ये ध्वनी आणि दृश्य दोन्ही घटक असतात, जसे की स्लाइड-टेप सादरीकरणे, चित्रपट, दूरदर्शन कार्यक्रम, कॉर्पोरेट कॉन्फरन्सिंग, चर्च सेवा आणि थेट थिएटर निर्मिती.
पूर्ण वाचा →
इतिहास म्हणजे मानवी संस्कृतीच्या प्रवासात घडलेल्या सर्व प्रकारच्या भूतकालीन घटनांची सुसंगत मांडणी होय.
पूर्ण वाचा →
मराठीत पुरा म्हणजे जुने, प्राचीन, अभिलेख म्हणजे कागदपत्र, तर आगार म्हणजे साठवणुकीची जागा होय. या शब्दांवरून "जुन्या कागदपत्रांच्या साठवणुकीचे आगार" अशा अर्थाचा पुराभिलेखागार हा शब्द तयार झाला आहे.
पूर्ण वाचा →
लिखित म्हणजे छापलेले किंवा हाताने लिहिलेले साहित्य होय. यामधील वृत्तपत्रे, नियतकालिके, ग्रंथ, सरकारी गॅझेट, टपाल तिकिटे, कोशवाड्मय ही छापील साधने होत. तर रोजनिशी (डायरी), पत्रव्यवहार, अभिलेखागारातील कागदपत्रे हे हाताने लिहिलेले साहित्य होय. यामध्ये आणखी काही लिखित साधनांचा समावेश होऊ शकतो.
पूर्ण वाचा →
ऐतिहासिक संशोधनासमोरील प्रमुख आव्हाने स्त्रोत, ज्ञान, स्पष्टीकरण, वस्तुनिष्ठता, विषयाची निवड आणि समकालीन इतिहासाच्या विचित्र समस्यांभोवती फिरतात. स्रोत भूतकाळाची पुनर्रचना करण्याच्या कार्यात स्त्रोतांची समस्या इतिहासकारांसमोर एक गंभीर आव्हान आहे.
पूर्ण वाचा →
पण तत्पूर्वै त्यांनी सर्व प्रथम आपल्या देशामध्ये १८१८ ला मद्रासमध्ये, १८१९ ला कोलकत्यामध्ये आणि मुंबईमध्ये १ सप्टेंबर १८२१ मध्ये पुराभिलेख विभागाची स्थापना केली होती. महाराष्ट्र शासनाचा हा सर्वात जुना विभाग म्हणता येईल.
पूर्ण वाचा →