केंद्र व राज्य पातळीवर पर्यावरणपूरक कायदे करण्याची जबाबदारी व त्याची अंमलबजावणी करण्याची जबाबदारी शासनावर असते. आपणही प्रत्येकाने पर्यावरणविषयक जागृती करून किमान एक झाड लावावे व ते जगवावे ही अपेक्षा आहे. त्यातूनच निसर्गाचे संतुलन राखले जाईल व पर्यावरणाचे संरक्षण व संवर्धन होण्यास मदत होईल.
‘झाडे वाढवा, पर्यावरण वाचवा’ अशा प्रकारचे फलक दिसू
पर्यावरण संरक्षण कायदा-EPA 1986 पर्यावरणाचे संरक्षण आणि पर्यावरण सुधारण्याच्या उद्देशाने लागू करण्यात आला आहे.
हा कायदा केंद्र सरकारला सर्व प्रकारचे पर्यावरणीय प्रदूषण रोखण्यासाठी आणि देशाच्या विविध भागांमध्ये विशिष्ट पर्यावरणीय समस्यांना तोंड देण्यासाठी प्राधिकरणे स्थापन करण्यासाठी अधिकृत करते.
पार्श्वभूमी:
देशातील स्टॉकहोम येथे झालेल्या “युनायटेड नेशन्स कॉन्फरन्स ऑन द ह्यूमन एन्व्हायर्नमेंट” ला प्रभावी करण्यासाठी जून
१९८३ मध्ये महाराष्ट्रात हवा (पी आणि सीपी) कायदा,१९८१ लागू करण्यात आला आणि सुरुवातीला काही भागांना वायू प्रदूषण नियंत्रण क्षेत्र म्हणून ०२/०५/१९८३ रोजी घोषित केले गेले. ०६/११/१९९६ पासून संपूर्ण महाराष्ट्र राज्य वायू प्रदूषण नियंत्रण क्षेत्र म्हणून घोषित केले गेले.
१९८३ मध्ये महाराष्ट्रात हवा (पी आणि सीपी) कायदा,१९८१ लागू करण्यात आला आणि सुरुवातीला
स्थापना - १९८८मध्ये संयुक्त राष्ट्रसंघ पर्यावरण कार्यक्रम आणि जागतिक हवामानशास्त्रीय संघटना यांनी केली. ही संघटना केवळ WMO आणि UNEP च सदस्यांसाठी खुली आहे. स्थापना - १९७२ मध्ये स्टॉकहोम परिषदेत या संस्थेची स्थापना केली.
हवामान बदलावरील धोरणात्मक ज्ञानासाठी राष्ट्रीय अभियानाला संस्थात्मक प्रोत्साहन देणे आवश्यक असते. त्या दृष्टिकोनातून पर्यावरणासाठी कार्यरत असणाऱ्या काही आंतराष्ट्रीय
राष्ट्रीय सरोवर संवर्धन योजना
महानगरात वाढत्या लोकसंख्येमुळे तलाव, नदी, सरोवर अशा नैसर्गिक घटकांवर पर्यावरणात्मकदृष्ट्या परिणाम होत आहे. महानगरातही नैसर्गिक सौंदर्य राखले जावे, पर्यावरणाचा समतोल ढासळू नये यासाठी केंद्र शासनाने राष्ट्रीय सरोवर संवर्धन योजना सुरू केली आहे.
धरण बांधणी
पायाचा अभ्यास - धरणबांधणीत मजबूत पायाचे महत्त्व अनन्यसाधारण असते. साठवलेल्या पाण्याचा, स्वतःच्या वजनाचा, झिरपणाऱ्या पाण्याचा
हवामान बदल, वन संवर्धन आणि प्रदूषण, सागरी संवर्धन, प्रकाश-ध्वनी-रंग प्रदूषण, हवा-पाणी-माती संवर्धन अशा विविध ७ विभागांत विभागलेली आहे. यातील विविध पर्यावरण विषयावर तज्ञ आणि अभ्यासकांनी माहितीपूर्ण व उद्बोधक लेख लिहिले आहेत.
मराठी विश्वकोशातील व्याख्येनुसार विशिष्ट वेळचे पर्यावरण म्हणजे शिलावरण, जलावरण, जीवावरण व वातावरण या मुख्य भूवैज्ञानिक घटकांतील सतत चालू असणाऱ्या प्रक्रिया
अनेक शक्ती आपल्या नैसर्गिक जलस्रोतांवर गंभीरपणे परिणाम करत आहेत. यापैकी बरेचसे प्रामुख्याने मानवी कृतींचे परिणाम आहेत आणि त्यामध्ये इकोसिस्टम आणि लँडस्केप बदल, अवसादन, प्रदूषण, अति-अमूर्तता आणि हवामान बदल यांचा समावेश आहे.
सजीवांना अपायकारक किंवा विषारी असे पदार्थ पर्यावरणात मिसळण्याची प्रक्रिया म्हणजे पर्यावरणीय प्रदूषण. पर्यावरणातील हवा, जल व मृदा अशा घटकांमध्ये अपायकारक
पृथ्वीचे वातावरण हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागालगत तिच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे लपेटून असलेला वायूंचा थर आहे. यावातावरणात नायट्रोजन (७८.00 %), ऑक्सिजन (२१ %), आरगॉन (०.९ टक्के%), कार्बन डायऑक्साईड (०.०3%), आर्द्रता इतर वायु व घटक ०.०७ इत्यादी घटकांचा समावेश आहे. पृथ्वीच्या वातावरणातील वायूंच्या या मिश्रणास हवा असे म्हणतात.
पृथ्वीवर जीवसृष्टी निर्माण होण्याची अनेक कारणे आहेत.
( सोशल इन्व्हाय्रन्मेन्ट ). मानवासभोवतीचे सर्व मानवनिर्मित भौतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय घटक यांतील परस्परसंबंध आणि आंतरक्रिया यांतून तयार होणाऱ्या सर्वंकश आवरणास सामाजिक पर्यावरण असे संबोधण्यात येते.
पर्यावरण:
सजीवांची राहण्याची जागा म्हणजे सजीव वातावरण. यात अॅजिओटिक आणि बायोटिक घटक आहेत. हे भौतिक, सांस्कृतिक, सामाजिक, आर्थिक, जैविक आणि भौतिक क्षेत्र आहे ज्यामध्ये
पर्यावरण म्हणजे आपल्या भोवतीचा परिसर असे सामान्यपणे म्हणता येईल.
पर्यावरण म्हणजे काय ?
हवा, पाणी, जमीन, वनस्पती, पशुपक्षी, कीटक, माणूस, सर्व मिळून पर्यावरण बनत असते. निसर्गामध्ये या सगळयांचे प्रमाण व त्यांची रचना अशा विशिष्ट प्रकारे केलेली असते की,