रातिनिधिक लोकशाहीचे संसदीय व अध्यक्षीय लोकशाही असे सांप्रत कार्यवाहीत असलेले दोन प्रमुख प्रकार आढळतात. संसदीय लोकशाहीमध्ये मंत्रिमंडळ आणि संसद परस्परांवर अवलंबून असतात आणि मंत्रिमंडळ हे संसदेला जबाबदार असते. बहुमतातील पक्षाचा नेता हा पंतप्रधान असतो. भारतासह ग्रेट ब्रिटन, कॅनडा, ऑस्ट्रेलियात ही
पूर्ण वाचा →
लोकशाही. ही एक जीवन पद्धती आहे
अब्राहम लिंकन यांची ‘लोकांचेच, लोकांनी केलेले, लोकांसाठी राज्य’ ही व्याख्या लोकप्रिय व सुप्रसिद्ध आहे. लिंकन या संदर्भात पुढे म्हणतात, ‘मला गुलाम म्हणून जसे जगण्यास आवडणार नाही, तद्वतच मालक म्हणून राहण्यास आवडणार नाही. माझ्या या उद्गारातूनच
ब्राहम लिंकन यांची ‘लोकांचेच, लोकांनी केलेले, लोकांसाठी राज्य’ ही व्याख्या लोकप्रिय व सुप्रसिद्ध आहे. लिंकन या संदर्भात पुढे म्हणतात, ‘मला गुलाम म्हणून जसे जगण्यास आवडणार नाही, तद्वतच मालक म्हणून राहण्यास आवडणार नाही. माझ्या या उद्गारातूनच लोकशाहीची कल्पना व्यक्त होते.’ ‘बहुमतांचे
पूर्ण वाचा →
प्रामुख्याने लोकशाहीचे पुढील दोन प्रकार पडतात.
१) प्रत्यक्ष लोकशाही.
२) अप्रत्यक्ष लोकशाही/प्रतिनिधिक लोकशाही.
अप्रत्यक्ष लोकशाहीचे दोन उपप्रकार पडतात.
अ) संसदीय लोकशाही.
ब) अध्यक्षीय लोकशाही.
प्रत्यक्ष लोकशाही :
प्रत्यक्ष लोकशाही ही एक अशी शासन पद्धती आहे की जेथे राज्याच्या कारभारात लोकांचा प्रत्यक्ष सहभाग असतो. प्राचीन काळात ग्रीक
लोकशाही इतर कोणत्याही प्रकारच्या सरकारपेक्षा श्रेष्ठ आहे. लोकशाही व्यक्तींच्या सन्मान आणि स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन देते. आदर आणि स्वातंत्र्याची आवड ही लोकशाहीचा आधार आहे. हे विविध लोकशाहीमध्ये विविध पदवींमध्ये साध्य केले गेले आहे. आपण महिलांच्या सन्मानाचे प्रकरण घेऊ शकतो. जगभरातील बहुतेक समाज
पूर्ण वाचा →
शासन करण्याच्या क्रियेला शासन म्हणतात, किंवा दुसऱ्या शब्दांत, राज्य करणे किंवा राज्य करणे याला शासन म्हणतात. अपेक्षा परिभाषित करणाऱ्या, शक्ती देतात किंवा कामगिरीचे प्रमाण ठरवणाऱ्या निर्णयांशी ते संबंधित आहे. ही एक वेगळी प्रक्रिया देखील असू शकते किंवा व्यवस्थापन किंवा नेतृत्व
पूर्ण वाचा →
शासन करण्याच्या क्रियेला शासन म्हणतात, किंवा दुसऱ्या शब्दांत, राज्य करणे किंवा राज्य करणे याला शासन म्हणतात.
शासनपद्धतीचे प्रमुख दोन प्रकार
1 संसदीय शासनपद्धती
2 अध्यक्षीय शासनपद्धती
1 संसदीय शासनपद्धती:
संसदीय शासनपद्धती ही प्रामुख्याने इंग्लंडमध्ये विकसित झाली. इंग्लंडमध्ये अलिखित संविधान असून आजही तेथील बराचसा राज्यकारभार रूढ संकेतांच्या आधारे चालतो. ‘पार्लमेंट’ ही अशीच तेथे उत्क्रांत झालेली संस्था आहे. पार्लमेंटवर आधारित पार्लमेंटरी (Parliamentary)
संसदीय शासन पद्धती (Parliamentary form of government) ग्रेट ब्रिटन (यूके) मध्ये विकसित झाली आणि तिला "संसदांची जननी" (Mother of Parliaments) म्हणून ओळखले जाते, जिथे मंत्रिमंडळ संसदेला जबाबदार असते आणि कायदेमंडळ व कार्यकारी मंडळ यांच्यात घनिष्ठ संबंध असतात.
पूर्ण वाचा →
प्रधानमंत्री व त्यांचे मंत्रिमंडळ आपल्या सर्व कृती आणि धोरणांसाठी पुन्हा कायदेमंडळालाच जबाबदार असतात. याचा अर्थ असा की, मंत्रिमंडळाला कायदेमंडळाला बरोबर घेऊन राज्यकारभार करावा लागतो. म्हणूनच संसदीय शासन पद्धतीला ‘जबाबदार शासनपद्धती’ म्हणतात.
तसेच सामूहिक जबाबदारी हे संसदीय शासन पद्धतीचे आणखी एक खास