वाढ (Growth)[१] म्हणजे काळानुसार कुठल्याही गोष्टीत होणारे प्रमाणात्मक अधिक्य. वाढ ही शारीरिक किंवा इतर कोणत्याही संस्थेत (abstract/system) उदा. अर्थव्यवस्था, प्रणाली इ. मध्ये असू शकते. सहसा ती ठराविक (मोजण्याच्या गोष्टीनुसार ठरवलेल्या) एककाच्या पटीत मोजता येते.
काळानुसार अधिक्य होणे हे वाढ आणि विकास या दोन्हींमधे समान असले तरी वाढीत प्रमाणात्मक व विकासात गुणात्मक
सर्वसाधारण वाढ व विकास पूर्णत्वाकडे जाणारी शारीरिक वाढ आणि निरनिराळ्या अवयवांचा परिपक्वता आणि प्रौढत्वाकडे होणारा विकास या प्रकारे या वयात शारीरिक बदल होतात.
पूर्ण वाचा →
विकास (Development) म्हणजे काळानुसार कुठल्याही गोष्टीत होणारे गुणात्मक, प्रकारात्मक किंवा दर्जात्मक अधिक्य होय. विकास शारीरिक किंवा इतर कोणत्याही संस्थेत (abstract/system) उदा. अर्थव्यवस्था, प्रणाली इ. मध्ये होऊ शकतो. सहसा तो ठराविक एककाच्या पटीत मोजता येत नाही. विकासाच्या मोजमापासाठी वेगळे (सहसा अंमूर्त किंवा संकल्पनात्मक) निकष लावावे लागतात.
काळानुसार अधिक्य होणे हे वाढ आणि
विकास आणि शाश्वत विकास यातील मुख्य फरक हा आहे की विकासाचा उद्देश फक्त सध्याच्या पिढीच्या जीवनाचा दर्जा वाढवणे हा आहे तर,
शाश्वत विकासाचा उद्देश नैसर्गिक देणगी आणि पर्यावरणाला धोका न देता सध्याच्या आणि भविष्यातील दोन्ही पिढ्यांचे जीवनमान उंचावणे हा आहे.
उदाहरण:
सामान्यपणे बोलायचे झाल्यास, ही अशी परिस्थिती आहे ज्यामध्ये आर्थिक विकास कालांतराने कमी
सजीव जे अन्नग्रहण करतात त्यातील मोठा हिस्सा पाण्याचाच असतो. त्यामुळे सजीवांना त्यांचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी पाण्याची गरज असते. आपल्याला आपले अस्तित्व टिकवायचे असेल तर, आपले शरीर सशक्त ठेवावे लागते. शरीर सुदृढ ठेवणे पाण्याशिवाय शक्य नसते.
पूर्ण वाचा →
आर्थिक वृद्धी, सामाजिक समावेश आणि पर्यावरण संरक्षण हे शाश्वत विकासाचे तीन मुख्य घटक आहेत.
पूर्ण वाचा →
मानव विकास निर्देशांकात सुधारणा होण्याच्या दृष्टीने आरोग्य, शिक्षण व उपजीविका या क्षेत्रातील उपक्रम व शाश्वत विकासाची उद्दिष्ट्ये साध्य करण्यासाठी दारिद्र निर्मूलन, लिंगभाव समानता, स्वच्छ व सुरक्षित पाणी, स्वच्छता, शांतता, न्याय, सर्वसमावेशक विकास, समानता, उद्योजकता, मूलभूत सुविधा, शिक्षण प्रशिक्षण इ.
2015च्या ऑगस्ट मध्ये 193 देशांनी खालील 17 ध्येयांना मान्यता दिली आहे:
*दारिद्रय निर्मुलन
शाश्वत म्हणजे चिरंतन , चिरकाल टिकणारी गोष्ट . विकास या शब्दाच्या काही मर्यादित संकल्पना आपल्या डोक्यात असतात . आर्थिकदृष्ट्या वाढ झाली की विकास झाला हे विधान पुरेसं नाही . वैयक्तिक, कौटुंबिक , सामाजिक सुबत्ता इतरही काही घटकांवर अवलंबून असते जे आर्थिक विकासापेक्षा वेगळे आहेत.
शाश्वत विकास म्हणजे काय?
शाश्वत विकास म्हणजे भविष्यातील पिढ्यांच्या स्वतःच्या गरजा पूर्ण करण्याच्या क्षमतेशी तडजोड न करता वर्तमान गरजा पूर्ण करणारा विकास. शाश्वत विकास हा लोकांसाठी संसाधने संपल्याशिवाय संसाधने वापरण्याचा मार्ग आहे. याचा अर्थ पर्यावरणाची हानी न करता किंवा प्रभावित न करता विकास करणे.
भविष्यातील पिढ्यांसाठी पर्यावरणाच्या गुणवत्तेशी तडजोड न करता देशाच्या
जगातील बहुतांश सर्व सार्वभौम राज्यांचा समावेश असणारी १९३ राष्ट्रे सांप्रत तिची सदस्य आहेत. जगभरात असलेल्या कार्यालयांमधून वर्षभरात होणाऱ्या नियमित बैठकांमधून ’संरा’ आणि तिच्या खास संस्था सारलक्षी आणि प्रशासकीय बाबींवर निर्णय घेतात. संस्थेची सहा मुख्य उपांगे आहेत : आमसभा (मुख्य चर्चाकारी सभा); सुरक्षा परिषद (शांती आणि सुरक्षेसाठीचे विवक्षित ठराव करणारी); आर्थिक
पूर्ण वाचा →